του Γιάννη Λεοντάρη
Η πρώτη «Βίβλος Ψηφιακού Μετασχηματισμού (2020-2025)» πέτυχε τον βασικό της στόχο: να βάλει τα θεμέλια, να καταργήσει τις ουρές και να δημιουργήσει τις βασικές ψηφιακές υπηρεσίες. Ωστόσο, η τεχνολογία εξελίσσεται με φρενήρεις ρυθμούς και οι ανάγκες της κοινωνίας αλλάζουν. Για τον λόγο αυτό, το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ολοκληρώνει τη συγγραφή της νέας «Βίβλου Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2026-2030», η οποία αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση σύντομα.
Η νέα «Βίβλος» δεν αποτελεί μια απλή καταγραφή έργων, αλλά μια ριζική αλλαγή φιλοσοφίας. Αν η προηγούμενη πενταετία αφορούσε την «ψηφιοποίηση της γραφειοκρατίας» (δηλαδή τη μεταφορά του χαρτιού στην οθόνη), η περίοδος 2026-2030 αφορά την εξάλειψη της γραφειοκρατίας στην πηγή της μέσω της ανασχεδιασμένης αρχιτεκτονικής των δεδομένων.
Η νέα στρατηγική εδράζεται σε πέντε κεντρικούς πυλώνες:
Proactive Gov: Στοχεύει στην αυτόματη διεκπεραίωση των γεγονότων ζωής των πολιτών, χωρίς την ανάγκη υποβολής παραδοσιακών αιτήσεων.
AI & Data: Εστιάζεται στη χρήση μεγάλων δεδομένων για τη λήψη τεκμηριωμένων δημόσιων αποφάσεων και τη χάραξη εθνικής πολιτικής.
Interoperable Systems: Επιβάλλει την πλήρη διασύνδεση όλων των κρατικών μητρώων και την καθολική εφαρμογή της αρχής «Μόνον Άπαξ».
Cyber Shield: Αφορά στην καθολική προστασία των κρίσιμων εθνικών υποδομών και των προσωπικών δεδομένων των πολιτών.
Digital Skills: Επικεντρώνεται στη γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος στη Δημόσια Διοίκηση και την ευρύτερη κοινωνία.
Οι βασικοί άξονες και οι καινοτομίες της νέας στρατηγικής επικεντρώνονται σε πέντε κρίσιμους τομείς:
1. Από την αίτηση στην προληπτική υπηρεσία (Proactive Government)
Η μεγαλύτερη αλλαγή που εισάγει η νέα ψηφιακή «Βίβλος 2026-2030» είναι η κατάργηση της έννοιας της «αίτησης». Μέχρι σήμερα, ο πολίτης έπρεπε να μπει στο gov.gr και να ζητήσει ένα επίδομα, μια πιστοποίηση ή μια ανανέωση εγγράφου. Στο νέο μοντέλο, το κράτος θα λειτουργεί προληπτικά.
Όταν συμβαίνει ένα «γεγονός ζωής» (π.χ. η γέννηση ενός παιδιού, η ενηλικίωση, η συνταξιοδότηση), το σύστημα θα αναγνωρίζει αυτόματα τα δικαιώματα του πολίτη και θα εκτελεί τις απαραίτητες ενέργειες. Το επίδομα γέννησης θα κατατίθεται στον λογαριασμό της μητέρας χωρίς καμία ενέργεια, και η ανανέωση της άδειας οδήγησης θα προτείνεται αυτόματα μέσω του ψηφιακού πορτοφολιού λίγες εβδομάδες πριν από τη λήξη της, ζητώντας μόνο την έγκριση των ιατρικών εξετάσεων.
2. Η αρχή «Μόνον Άπαξ» (Once Only Principle) σε απόλυτη εφαρμογή
Παρά την πρόοδο, οι πολίτες συχνά χρειάζεται να προσκομίζουν έγγραφα που έχουν εκδοθεί από έναν δημόσιο φορέα σε έναν άλλον. Η νέα «Βίβλος» επιβάλλει την πλήρη και υποχρεωτική διαλειτουργικότητα όλων των κρατικών μητρώων. Κανένας δημόσιος φορέας δεν θα έχει το δικαίωμα να ζητήσει από τον πολίτη στοιχεία που υπάρχουν ήδη σε οποιαδήποτε άλλη κρατική βάση δεδομένων. Τα συστήματα θα «μιλούν» μεταξύ τους με ασφάλεια, ανταλλάσσοντας δεδομένα και όχι έγγραφα.
3. Data-Driven Διακυβέρνηση και Τεχνητή Νοημοσύνη
Η λήψη αποφάσεων από την κεντρική διοίκηση μετακινείται προς ένα μοντέλο που βασίζεται στα δεδομένα. Η νέα «Βίβλος» προβλέπει τη δημιουργία ενιαίων «Λιμνών Δεδομένων» (Data Lakes) για κρίσιμους τομείς, όπως η οικονομία, η ενέργεια, η κλιματική αλλαγή και η υγεία.
Με τη χρήση προηγμένων αλγορίθμων, η κυβέρνηση θα μπορεί να κάνει προβλέψεις και να σχεδιάζει πολιτικές με ακρίβεια: από την πρόβλεψη των αναγκών σε φάρμακα στα νοσοκομεία, ανάλογα με την εποχικότητα, μέχρι τη βελτιστοποίηση των πόρων για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και την πολιτική προστασία σε πραγματικό χρόνο.
4. Ψηφιακή συμπερίληψη και κατάρτιση (Digital Skills)
Η ταχύτητα της ψηφιακής μετάβασης κινδυνεύει να αφήσει πίσω ένα μέρος του πληθυσμού, δημιουργώντας μια κοινωνία δύο ταχυτήτων. Η νέα ψηφιακή «Βίβλος» δίνει μεγάλη έμφαση στη γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος.
Σχεδιάζονται εκτεταμένα προγράμματα κατάρτισης για ηλικιωμένους, κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Παράλληλα, θεσπίζεται το «Ψηφιακό Διαβατήριο Δεξιοτήτων» για τους δημόσιους υπαλλήλους, οι οποίοι θα αξιολογούνται και θα εκπαιδεύονται συνεχώς σε νέες τεχνολογίες και στην κυβερνοασφάλεια, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των νέων συστημάτων.
5. «Πράσινη» Πληροφορική (Green ICT)
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός πρέπει να είναι περιβαλλοντικά βιώσιμος. Τα μεγάλα data centers που εγκαθίστανται στη χώρα απαιτούν τεράστιες ποσότητες ενέργειας. Η νέα στρατηγική εισάγει αυστηρά κριτήρια βιωσιμότητας για όλες τις νέες τεχνολογικές υποδομές του Δημοσίου, επιβάλλοντας τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τη μείωση του ενεργειακού αποτυπώματος των κυβερνητικών υπολογιστικών συστημάτων (G-Cloud) και την ορθή διαχείριση των ηλεκτρονικών αποβλήτων (e-waste).
Η κρίσιμη καμπή της αγοράς πληροφορικής: Επιταχυντής ή «φρένο»;
Η επιτυχία της νέας στρατηγικής και η ολοκλήρωση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης εξαρτώνται σε απόλυτο βαθμό από τη σχέση του Δημοσίου με τον ιδιωτικό τομέα. Η ελληνική αγορά πληροφορικής γνώρισε μια χρυσή εποχή ανάπτυξης, με τις αποτιμήσεις των εταιρειών να εκτοξεύονται και τις συγχωνεύσεις και εξαγορές να είναι καθημερινό φαινόμενο. Ωστόσο, το 2026, η αγορά αυτή βρίσκεται στα όριά της.
Οι μεγάλοι system integrators της χώρας καλούνται να αποδείξουν ότι μπορούν να λειτουργήσουν ως πραγματικοί σύμβουλοι μετασχηματισμού και όχι απλώς ως μεταπωλητές αδειών λογισμικού ή υλικού. Η πίεση για την παράδοση των έργων εντός των προθεσμιών είναι ασφυκτική. Αν μια εταιρεία αποτύχει να παραδώσει ένα έργο στην ώρα του, οι συνέπειες δεν θα είναι μόνο οικονομικές για την ίδια, αλλά εθνικές, καθώς η χώρα θα κληθεί να επιστρέψει χρήματα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Για τον λόγο αυτό, καταγράφεται μια αλλαγή στάσης από την πλευρά της κυβέρνησης, η οποία επιδιώκει πλέον τη στενότερη παρακολούθηση των οροσήμων (milestones) με τη βοήθεια εξωτερικών συμβούλων διαχείρισης (Project Management Offices), οι οποίοι ελέγχουν την πρόοδο των αναδόχων ανά εβδομάδα. Η αυστηρότητα είναι το μοναδικό εργαλείο για την αποφυγή του εκτροχιασμού των έργων.
Το στοίχημα της ψηφιακής δικαίωσης
Η Ελλάδα του 2026 βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν είναι πλέον ένα σύνθημα για το μέλλον, αλλά μια ζωντανή, εξελισσόμενη πραγματικότητα, που δοκιμάζει τις αντοχές του κράτους, της αγοράς και της κοινωνίας. Η ολοκλήρωση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης αποτελεί το πιο δύσκολο αλλά και το πιο υποσχόμενο στοίχημα της σύγχρονης ιστορίας της χώρας.
Τα προβλήματα που καταγράφονται (η έλλειψη προσωπικού, οι δικαστικές εμπλοκές και η «κόπωση» των αναδόχων) είναι οι φυσικές «παιδικές ασθένειες» μιας οικονομίας που προσπαθεί να καλύψει το χαμένο έδαφος δεκαετιών μέσα σε ελάχιστα χρόνια. Ωστόσο, η προετοιμασία της «Βίβλου Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2026-2030» αποδεικνύει ότι υπάρχει καθαρό όραμα και στρατηγική συνέχεια.
Αν η χώρα καταφέρει να περάσει με επιτυχία τον «κάβο» του 2026, ολοκληρώνοντας τις κρίσιμες υποδομές αρχείων, υγείας, δικαιοσύνης και φορολογίας, καθώς και τις κορυφαίες υποδομές του υπερυπολογιστή «Pharos», τότε η επόμενη πενταετία θα βρει την Ελλάδα όχι απλώς ψηφιοποιημένη, αλλά πρωτοπόρο, σε ένα νέο, ευρωπαϊκό μοντέλο «έξυπνης», προληπτικής και συμπεριληπτικής διακυβέρνησης.
