του Γιάννη Λεοντάρη
Το 2026 αποτελεί το πλέον καθοριστικό ορόσημο για τον ψηφιακό και παραγωγικό μετασχηματισμό της Ελλάδας. Βρισκόμαστε στην τελική ευθεία για την ολοκλήρωση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», μιας ιστορικής ευκαιρίας που κινητοποίησε δισεκατομμύρια ευρώ για την αναβάθμιση των δημόσιων και ιδιωτικών υποδομών της χώρας. Η χρονιά αυτή δεν είναι απλώς άλλη μία περίοδος υλοποίησης, αλλά το απόλυτο χρονικό όριο, καθώς τα αυστηρά χρονοδιαγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Ταμείο Ανάκαμψης δεν αφήνουν περιθώρια για καθυστερήσεις ή παρατάσεις πέραν του τέλους του έτους.
Η εικόνα που παρουσιάζει η χώρα είναι διφορούμενη, γεμάτη εντυπωσιακά επιτεύγματα αλλά και σοβαρές δομικές προκλήσεις. Από τη μία πλευρά, η Ελλάδα έχει καταφέρει να μετατραπεί από ουραγός της ψηφιοποίησης σε ένα ενδιαφέρον ευρωπαϊκό παράδειγμα γρήγορης μετάβασης, με το gov.gr να αποτελεί πλέον την καθημερινή πύλη επικοινωνίας του πολίτη με το κράτος. Από την άλλη πλευρά, η πρωτοφανής συγκέντρωση εκατοντάδων μεγάλων έργων πληροφορικής σε ένα τόσο στενό χρονικό πλαίσιο έχει προκαλέσει «έμφραγμα» στην αγορά, αναδεικνύοντας τα όρια του κρατικού μηχανισμού, αλλά και του εγχώριου κλάδου τεχνολογίας.
Μεταξύ εντυπωσιακών ρυθμών και δομικών «Συμπληγάδων»
Η πορεία υλοποίησης των ψηφιακών έργων στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της τελευταίας πενταετίας υπήρξε καταιγιστική. Το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σε συνεργασία με την «Κοινωνία της Πληροφορίας ΑΕ», δημοπράτησε και συμβασιοποίησε έργα συνολικού προϋπολογισμού άνω των 3 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Η διοικητική μηχανή κινήθηκε με ταχύτητες που δεν είχαν καταγραφεί ποτέ στο παρελθόν για τα ελληνικά δεδομένα. Ωστόσο, η μετάβαση από τη θεωρία και τη συμβασιοποίηση στην πραγματική παράδοση και λειτουργία των συστημάτων αποδεικνύεται μια επίπονη διαδικασία.
Αυτήν τη στιγμή, η αγορά πληροφορικής και οι δημόσιοι φορείς βρίσκονται αντιμέτωποι με τρία μεγάλα «συστημικά» προβλήματα, που απειλούν την ομαλή ολοκλήρωση των μεταρρυθμίσεων:
1. Το παράδοξο του ανθρώπινου δυναμικού
Το σημαντικότερο πρόβλημα που καταγράφεται το 2026 δεν είναι η έλλειψη χρηματοδότησης, αλλά η δραματική έλλειψη εξειδικευμένων στελεχών πληροφορικής. Τόσο ο δημόσιος τομέας όσο και οι ιδιωτικές εταιρείες που έχουν αναλάβει την υλοποίηση των έργων αδυνατούν να βρουν επαρκή αριθμό προγραμματιστών, αναλυτών συστημάτων, μηχανικών δικτύων και διαχειριστών έργων.
Η εγχώρια αγορά έχει στερέψει, οι μισθοί στον κλάδο έχουν εκτοξευθεί και η μετακίνηση στελεχών από τη μία εταιρεία στην άλλη είναι διαρκής, προκαλώντας αστάθεια στην εξέλιξη των έργων. Η έλλειψη αυτή επιτείνεται από το γεγονός ότι πολλές μεγάλες πολυεθνικές τεχνολογίας ίδρυσαν κέντρα καινοτομίας στην Ελλάδα, απορροφώντας το πιο έμπειρο δυναμικό και αφήνοντας τις εγχώριες εταιρείες με σημαντικά κενά. Οι πλατφόρμες δημιουργίας low coding, που έχουν δημιουργηθεί, προσφέρουν μια μικρή βοήθεια, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι ικανές να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα.
2. Το «μποτιλιάρισμα» των αναδόχων
Η συγκέντρωση εκατοντάδων διαγωνισμών σε μικρό χρονικό διάστημα οδήγησε στο φαινόμενο λίγες μεγάλες κοινοπραξίες να έχουν αναλάβει ταυτόχρονα δεκάδες κρίσιμα έργα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη διασπορά των δυνάμεών τους και την αδυναμία να ανταποκριθούν ταυτόχρονα σε όλες τις υποχρεώσεις τους με την απαιτούμενη ταχύτητα. Οι εταιρείες πληροφορικής λειτουργούν στο μέγιστο της παραγωγικής τους ικανότητας, και οποιοδήποτε απρόοπτο σε ένα έργο προκαλεί αλυσιδωτές καθυστερήσεις σε άλλα έργα.
3. Γραφειοκρατικές και δικαστικές εμπλοκές
Παρά τις προσπάθειες απλοποίησης των διαδικασιών, οι «παραδοσιακές» αγκυλώσεις της ελληνικής διοίκησης παραμένουν παρούσες. Οι δικαστικές προσφυγές μεταξύ των υποψήφιων αναδόχων κατά τη διαγωνιστική διαδικασία συνεχίζουν να αποτελούν, διαχρονικά, τη μεγαλύτερη τροχοπέδη. Ένας διαγωνισμός που μπλοκάρει στα δικαστικά όργανα για μερικούς μήνες μπορεί να θέσει ολόκληρο το έργο εκτός των αυστηρών χρονικών ορίων του Ταμείου Ανάκαμψης, με τον κίνδυνο απώλειας των ευρωπαϊκών πόρων να είναι ορατός.
Από το περιοδικό ΧΡΗΜΑ (ΤΕΎΧΟΣ ΜΑΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2026, απόσπασμα από το Αφιέρωμα στην Πληροφορική)
