Η Ελλάδα γίνεται η πρώτη χώρα της ΕΕ που αποκτά δημοσιονομική ευελιξία για επενδύσεις ενεργειακής ασφάλειας.
Το Ecofin, που συνεδρίασε σήμερα στο Λουξεμβούργο, ενέκρινε, σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, την επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής –η οποία ισχύει από τον Ιούλιο του 2025 μόνο για τις αμυντικές δαπάνες– ώστε να καλύπτει και μέτρα ενεργειακής ανθεκτικότητας.
Το ελληνικό αίτημα είχε υποβληθεί στις 6 Αυγούστου και η Κομισιόν είχε εισηγηθεί θετικά στις 17 Σεπτεμβρίου.
Τι εγκρίθηκε και τι όχι
Η ρήτρα δεν φέρνει ευρωπαϊκό χρήμα. Επιτρέπει στην Ελλάδα να υπερβεί το όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών κατά το κόστος των επιλέξιμων ενεργειακών μέτρων, έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά την περίοδο 2026-2028.
Η συνολική απόκλιση, μαζί με την άμυνα, δεν μπορεί να ξεπεράσει το 1,5% του ΑΕΠ.
Τα έργα πληρώνονται από εθνικούς πόρους και, όπως αναγνωρίζει το ίδιο το υπουργείο, προσμετρώνται κανονικά στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος.
Η σύσταση του Συμβουλίου ορίζει ρητά ότι οι ορισμοί ελλείμματος και χρέους δεν μεταβάλλονται. Η Κομισιόν, στις κατευθυντήριες γραμμές της 18ης Αυγούστου, προειδοποιεί ότι το υψηλότερο έλλειμμα ή χρέος που θα προκύψει από τη χρήση της ευελιξίας θα ληφθεί υπόψη στα επόμενα μεσοπρόθεσμα σχέδια και θα απαιτήσει πρόσθετη προσαρμογή.
Τα 8 έργα που ανακοίνωσε το υπουργείο αθροίζουν 1,002 δισ. ευρώ:
• Σιδηροδρομικά έργα ασφάλειας και επεκτάσεων: 320 εκατ. ευρώ
• Επιχορήγηση μπαταριών για ΑΠΕ: 200 εκατ. ευρώ
• Αντλίες θερμότητας και ηλιακοί θερμοσίφωνες, 100.000 δικαιούχοι: 200 εκατ. ευρώ (μέσος όρος 2.000 ευρώ ανά δικαιούχο)
• «ΗΛΕΚΤΡΑ», 109 κτήρια Δημοσίου και πανεπιστημίων: 117 εκατ. ευρώ (περίπου 1,07 εκατ. ευρώ ανά κτήριο)
• Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση σε Δυτική Μακεδονία και Μεγαλόπολη, 10.000 δικαιούχοι: 50 εκατ. ευρώ (5.000 ευρώ ανά δικαιούχο)
• Δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα στη βιομηχανία: 50 εκατ. ευρώ
• «ΦΟΙΒΟΣ – ΑΘΗΝΑ», 246 σχολεία: 45 εκατ. ευρώ (περίπου 183.000 ευρώ ανά σχολείο)
• Σταθμοί φόρτισης λεωφορείων: 20 εκατ. ευρώ
Το μεγαλύτερο κονδύλι, σχεδόν το ένα τρίτο του πακέτου, δεν είναι αμιγώς ενεργειακό: αφορά τον σιδηρόδρομο.
Η σύσταση αναφέρει τις «βελτιώσεις του σιδηροδρομικού συστήματος» μεταξύ των μέτρων που, σε προκαταρκτική αξιολόγηση, «θα μπορούσαν» να εμπίπτουν στο πεδίο της ευελιξίας.
Το πακέτο του 1 δισ. ευρώ εξαντλεί περίπου τα δύο τρίτα του διαθέσιμου ορίου.
Ο ίδιος ο κ. Πιερρακάκης είχε αποτιμήσει τον Ιούνιο το 0,6% του ΑΕΠ σε έργα 1,5 δισ. ευρώ για την τριετία 2026-2028.
Το χρονοδιάγραμμα προκύπτει από το προσχέδιο του προϋπολογισμού, που κατατέθηκε στις 5 Οκτωβρίου: το εθνικό σκέλος του ΠΔΕ ενισχύεται με 300 εκατ. ευρώ το 2026, €400 εκατ. το 2027 και €300 εκατ. το 2028 για νέα ενεργειακά έργα και κρίσιμες υποδομές. Προβλέπονται και €200 εκατ. ευρώ για το 2029, όταν η ρήτρα θα έχει λήξει.
Οι όροι
Η έγκριση αφορά την ευελιξία, όχι τον κατάλογο. Η σύσταση διευκρινίζει ότι η αρχική αξιολόγηση «δεν προδικάζει» τις επόμενες: η επιλεξιμότητα κάθε μέτρου θα κρίνεται από την Κομισιόν ως προς το πεδίο εφαρμογής, την προσθετικότητα και τη σχέση κόστους-αποτελέσματος, στο πλαίσιο της τακτικής δημοσιονομικής εποπτείας. Επιλέξιμα είναι μόνο μέτρα που αποφασίστηκαν μετά τις 28 Φεβρουαρίου 2026.
Η Αθήνα θα υποβάλλει αναλυτική αναφορά δύο φορές τον χρόνο, έως τις 15 Απριλίου και τις 15 Οκτωβρίου. Η πρώτη προθεσμία λήγει την ερχόμενη Πέμπτη, μαζί με το σχέδιο προϋπολογισμού.
Επενδύσεις, όχι επιδόματα
Η ρήτρα δεν καλύπτει μέτρα στήριξης. Σύμφωνα με το προσχέδιο, τα μέτρα που έχουν ληφθεί από τον Μάρτιο έως τα τέλη Σεπτεμβρίου κοστίζουν 1,21 δισ. ευρώ (669 εκατ. έκτακτα, 541 εκατ. μόνιμα), περισσότερα από όσα θα επενδυθούν σε τρία χρόνια μέσω της ρήτρας.
- Το αίτημα Αθήνας και Ρώμης να εξαιρούνται από το όριο δαπανών και τα προσωρινά μέτρα στήριξης παραμένει υπό εξέταση.
Ο επίτροπος Βάλντις Ντομπρόβσκις, μετά το Eurogroup της Πέμπτης, συνέστησε δημοσιονομική σύνεση, επικαλούμενος την άνοδο των αποδόσεων και τη διεύρυνση των spreads στην ευρωζώνη, και ζήτησε η διευρυμένη ευελιξία να χρησιμοποιείται με προσοχή. Υπηρεσιακό σημείωμα της Κομισιόν καταγράφει μέτρα στήριξης σε 25 κράτη-μέλη, κόστους 17,9 δισ. ευρώ για το 2026, εκ των οποίων 12,3 δισ. οριζόντιες παρεμβάσεις στις τιμές.
Πρώτη, όχι μόνη
Η σημερινή σύσταση απευθύνεται μόνο στην Ελλάδα, αλλά ακολουθεί η Ιταλία.
Η Κομισιόν αξιολόγησε θετικά την Πέμπτη το ιταλικό αίτημα, που υποβλήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου και αφορά άμυνα και ενέργεια, με περίπου 14 δισ. ευρώ για το ενεργειακό σκέλος.
Το Συμβούλιο έχει έναν μήνα για να αποφασίσει, το επόμενο Ecofin είναι στις 9 Νοεμβρίου.
Το προσχέδιο υπόσχεται ότι το σύνολο των ενεργειακών παρεμβάσεων θα μειώσει τη λιανική τιμή του ρεύματος έως και 30% την περίοδο 2027-2029.
Η ρήτρα, πάντως, λήγει στο τέλος του 2028: ό,τι συνεχιστεί μετά θα πρέπει να χωρέσει στον προϋπολογισμό με ανακατανομή δαπανών. Η ευελιξία αγοράζει χώρο στο όριο δαπανών, όχι στο χρέος.
