Η Αθήνα εξελίσσεται σε έναν ισχυρό εναλλακτικό πόλο έλξης για τον διεθνή χρηματοοικονομικό κλάδο, αποσπώντας μερίδιο ενδιαφέροντος από παραδοσιακά κέντρα, όπως το Λονδίνο.
Σύμφωνα με σχετικό άρθρο του Lionel Laurent στο Bloomberg, η τάση αυτή ξεκίνησε αρχικά με τον επαναπατρισμό Ελλήνων επαγγελματιών που είχαν φύγει κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, αλλά πλέον επεκτείνεται σε κορυφαίους διαχειριστές κεφαλαίων και hedge funds. Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της στροφής αποτελούν η απόφαση του δισεκατομμυριούχου Chris Rokos να μεταφέρει τη φορολογική του κατοικία στην Ελλάδα, καθώς και η ίδρυση νέου γραφείου της Millennium Management στην ελληνική πρωτεύουσα.
Ως ενδεικτική περίπτωση αυτής της δυναμικής, ο αρθρογράφος ξεχωρίζει την πορεία του Κωνσταντίνου Σαραφόπουλου της Alpha Bank. Μετά από 17 χρόνια στη JPMorgan και συνολικά δύο δεκαετίες επαγγελματικής παρουσίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο κ. Σαραφόπουλος επέλεξε να επιστρέψει στην Ελλάδα το 2021, επιβεβαιώνοντας έμπρακτα τη νέα ελκυστικότητα της εγχώριας αγοράς για στελέχη υψηλού επιπέδου.
Η επιστροφή των «Ιθακήσιων» και το νέο Οικοσύστημα
Η επιστροφή αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός, αλλά μέρος μιας ευρύτερης και οργανωμένης τάσης επαναπατρισμού. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα της Alpha Bank, η οποία έχει ήδη υποδεχθεί περίπου 120 στελέχη που επέστρεψαν από το εξωτερικό. Στο εσωτερικό της τράπεζας, οι εργαζόμενοι αυτοί έχουν αποκτήσει το προσωνύμιο «Ιθακήσιοι», ένας συμβολικός χαρακτηρισμός που παραπέμπει στο πολυτάραχο ταξίδι και την τελική επιστροφή του Οδυσσέα στην πατρίδα του. Μάλιστα, όπως αποκαλύπτει το δημοσίευμα, οι δεσμοί τους είναι τόσο στενοί, που έχουν δημιουργήσει τη δική τους ξεχωριστή κοινότητα στο WhatsApp για να μοιράζονται εμπειρίες.
Η δυναμική αυτή, ωστόσο, ξεπερνά πλέον τα όρια του απλού επαναπατρισμού. Οι κινήσεις κορυφαίων παικτών του asset management τροφοδοτούν προσδοκίες για τη δημιουργία ενός νέου, εγχώριου οικοσυστήματος διαχείρισης κεφαλαίων, το οποίο αναμένεται να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά για την οικονομία, φέρνοντας:
* Θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης στον χρηματοοικονομικό κλάδο.
* Αύξηση της δραστηριότητας για δικηγορικά γραφεία, συμβούλους, ελεγκτικές εταιρείες και παρόχους υποστηρικτικών υπηρεσιών.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι μια ευρύτερη αντιστροφή του brain drain βρίσκεται σε εξέλιξη, αν και είναι ακόμη νωρίς για ασφαλή συμπεράσματα. Το 2023 οι Έλληνες που επέστρεψαν στη χώρα ξεπέρασαν για πρώτη φορά εκείνους που μετανάστευσαν. Πρόκειται για μια εντυπωσιακή ανατροπή σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία, όταν η οικονομική κρίση είχε οδηγήσει περίπου μισό εκατομμύριο νέους εκτός Ελλάδας.
Το «κλειδί» της φορολογικής σταθερότητας
Καταλύτη για την προσέλκυση εύπορων επενδυτών αποτελεί το ελκυστικό φορολογικό πλαίσιο της χώρας, το οποίο θεσπίστηκε το 2019. Το καθεστώς αυτό επιτρέπει σε όσους μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα να καταβάλλουν ετήσιο κατ’ αποκοπήν φόρο 100.000 ευρώ για το παγκόσμιο εισόδημά τους, με την προϋπόθεση υλοποίησης συγκεκριμένων επενδύσεων. Επιπλέον, από το 2021 παρέχεται έκπτωση 50% στον φόρο εισοδήματος για επτά έτη σε εργαζομένους και αυτοαπασχολούμενους που επιλέγουν να εγκατασταθούν στην Ελλάδα.
Αν και το ελληνικό μοντέλο δεν φτάνει τη μηδενική φορολογία του Dubai, ο Lionel Laurent επισημαίνει ότι προσφέρει ένα κρίσιμο πλεονέκτημα: τη σταθερότητα. Την ώρα που άλλες χώρες αυστηροποιούν τους κανόνες τους, η Ελλάδα διατηρεί το πλαίσιο σταθερό. Ενδεικτικά, η Ιταλία έχει διπλασιάσει τον δικό της κατ’ αποκοπήν φόρο, η Πορτογαλία κατάργησε σημαντικές φορολογικές ελαφρύνσεις για ξένους κατοίκους και η Μεγάλη Βρετανία περιόρισε δραστικά το παραδοσιακό καθεστώς των non-doms. Αυτή η στρατηγική αποδίδει καρπούς, καθώς μέχρι το 2024 υπολογίζεται ότι 213 άτομα υψηλής καθαρής περιουσίας (HNWIs) είχαν ήδη μεταφέρει τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα.
Οικονομική ανάπτυξη και οι επόμενες προκλήσεις
Το κλίμα αυτό ενισχύεται από τα ισχυρά μακροοικονομικά μεγέθη. Η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται ταχύτερα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, η ανεργία έχει περιοριστεί περίπου στο μισό σε σχέση με το 2019, ενώ η χρηματιστηριακή αγορά προετοιμάζεται για την αναβάθμισή της από την κατηγορία των αναδυόμενων σε εκείνη των ανεπτυγμένων αγορών.
Παράλληλα, έρευνα του ΟΟΣΑ για την ελληνική διασπορά διαπίστωσε ότι πολλοί επαναπατριζόμενοι ηλικίας 30 έως 49 ετών επιστρέφουν πλέον για καθαρά επαγγελματικούς λόγους και όχι μόνο λόγω οικογενειακών δεσμών ή ποιότητας ζωής. Την ίδια στιγμή, εμβληματικές επενδύσεις, όπως αυτές της Microsoft σε κέντρα δεδομένων (data centers), ενισχύουν την εικόνα μιας οικονομίας που δημιουργεί σταθερά θέσεις υψηλής ειδίκευσης.
Οι προκλήσεις, πάντως, παραμένουν. Έρευνα του 2025 έδειξε ότι οι περισσότεροι Έλληνες του εξωτερικού δεν σχεδίαζαν να επιστρέψουν άμεσα (εντός διετίας), κυρίως εξαιτίας των χαμηλών εγχώριων αποδοχών. Το διαρκώς αυξανόμενο κόστος στέγασης στην Αθήνα, σε συνδυασμό με την προσωρινή διάρκεια ορισμένων φορολογικών κινήτρων, δημιουργούν εύλογα ερωτήματα στην αγορά για το πόσο μόνιμες και βιώσιμες θα αποδειχθούν αυτές οι νέες αφίξεις μακροπρόθεσμα.
