Τις προσεγγίσεις τους για το πώς μπορεί η Ευρώπη να ανακτήσει την ανταγωνιστικότητά της απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα ανέδειξε η συζήτηση με θέμα «Reviving growth in the Old Continent: Can the euro zone catch up?», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Economist Conference «30th Annual Government Roundtable – Progress in an age of upheaval | Geopolitics-Growth-Technology». Στο πάνελ συμμετείχαν ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Εθνικής Τράπεζας, Γκίκας Χαρδούβελης και ο Γερμανός οικονομολόγος Peter Bofinger, πρώην μέλος του Γερμανικού Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι συμφώνησαν ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα ανταγωνιστικότητας, διαφωνώντας όμως ως προς τις προτεραιότητες και τις λύσεις.
Ο Γκίκας Χαρδούβελης παρουσίασε στοιχεία που δείχνουν ότι η αναπτυξιακή απόσταση μεταξύ της ευρωζώνης και των Ηνωμένων Πολιτειών δεν αποτελεί πρόσφατο φαινόμενο, αλλά μια τάση που εξελίσσεται εδώ και δεκαετίες. Όπως σημείωσε, η συμμετοχή της ευρωζώνης στην παγκόσμια οικονομία έχει περιοριστεί περίπου στο μισό τα τελευταία 35 χρόνια, ενώ την ίδια περίοδο η Κίνα εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές δυνάμεις διεθνώς. Παράλληλα, επισήμανε ότι η χαμηλότερη ανάπτυξη της Ευρώπης συνδέεται με την ασθενέστερη αύξηση της παραγωγικότητας, ενώ η γήρανση του πληθυσμού αποτελεί μία ακόμη σημαντική πρόκληση για τις ευρωπαϊκές οικονομίες.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ποιότητα των επενδύσεων. Όπως υποστήριξε, το ποσοστό των επενδύσεων ως προς το ΑΕΠ είναι αντίστοιχο με εκείνο των ΗΠΑ, όμως η Ευρώπη υστερεί στις επενδύσεις που κατευθύνονται στις ψηφιακές τεχνολογίες και στους κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται με πολύ ταχύτερους ρυθμούς. Παράλληλα, εκτίμησε ότι το δημοσιονομικό περιθώριο της Ευρώπης συνολικά είναι καλύτερο από εκείνο των ΗΠΑ, σημειώνοντας ότι τα υψηλά επίπεδα χρέους αποτελούν κυρίως πρόβλημα ορισμένων κρατών-μελών και όχι της ευρωζώνης συνολικά.
Ο πρόεδρος της Εθνικής Τράπεζας υπογράμμισε ακόμη ότι η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει την εγχώρια αποταμίευση και να ολοκληρώσει την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, ώστε περισσότερα ευρωπαϊκά κεφάλαια να χρηματοδοτούν ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αντί να κατευθύνονται στις αμερικανικές κεφαλαιαγορές. Όπως ανέφερε, μόλις το 10% των προτάσεων της έκθεσης Draghi έχει εφαρμοστεί μέχρι σήμερα, ενώ ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στην ανάγκη μεγαλύτερης κινητικότητας των εργαζομένων, αλλά και στη διαμόρφωση κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής σε ζητήματα άμυνας και ασφάλειας.
Από την πλευρά του, ο Peter Bofinger επισήμανε ότι η ολοκλήρωση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών αποτελεί την απάντηση στο πρόβλημα της ευρωπαϊκής ανάπτυξης. Όπως υποστήριξε, η Ευρώπη διαθέτει ήδη σε μεγάλο βαθμό μια ενιαία κεφαλαιαγορά και το πραγματικό πρόβλημα δεν βρίσκεται στη χρηματοδότηση, αλλά στην τεχνολογική της υστέρηση. Όπως είπε, η ευρωπαϊκή οικονομία έχει εγκλωβιστεί σε μια «παγίδα μεσαίας τεχνολογίας», καθώς δεν διαθέτει ισχυρή παρουσία στις ψηφιακές πλατφόρμες και στις τεχνολογίες αιχμής, ενώ ταυτόχρονα χάνει σταδιακά και το παραδοσιακό της πλεονέκτημα στη μεταποίηση.
Ο Γερμανός οικονομολόγος σημείωσε ότι μέχρι πρόσφατα η Ευρώπη μπορούσε να στηρίζεται στην ισχυρή βιομηχανική της βάση και στις εξαγωγές προϊόντων υψηλής ποιότητας, όμως η εικόνα αλλάζει, καθώς η Κίνα κατασκευάζει πλέον ιδιαίτερα ανταγωνιστικά βιομηχανικά προϊόντα, ακόμη και αυτοκίνητα. Για τον λόγο αυτό υποστήριξε ότι η Ευρώπη χρειάζεται μια ολοκληρωμένη βιομηχανική στρατηγική με κοινές επενδύσεις στις νέες τεχνολογίες, στην τεχνητή νοημοσύνη, στις ενεργειακές υποδομές, στα δίκτυα και στην άμυνα, εκτιμώντας ότι οι αναγκαίοι πόροι θα πρέπει να προέλθουν κυρίως από τις κυβερνήσεις και όχι από τις αποταμιεύσεις των πολιτών.
Κεντρικό σημείο της συζήτησης αποτέλεσε και η τεχνητή νοημοσύνη. Ο Peter Bofinger υποστήριξε ότι σήμερα όλες οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας βρίσκονται είτε στις Ηνωμένες Πολιτείες είτε στην Κίνα, γεγονός που αποτυπώνει την υστέρηση της Ευρώπης στην ανάπτυξη των τεχνολογιών αιχμής. Ο Γκίκας Χαρδούβελης εμφανίστηκε περισσότερο αισιόδοξος, εκτιμώντας ότι, ακόμη κι αν η Ευρώπη δεν πρωταγωνιστεί στη βασική έρευνα ή στην ανάπτυξη των μεγαλύτερων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης, διαθέτει υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό και σημαντικές δυνατότητες στην αξιοποίηση των εφαρμογών της AI. Όπως ανέφερε, μέσα από επενδύσεις στην καινοτομία και στην ανάπτυξη νέων προϊόντων, η ευρωπαϊκή βιομηχανία μπορεί να αξιοποιήσει την τεχνητή νοημοσύνη και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της.
Οι δύο ομιλητές επισήμαναν ότι ο κατακερματισμός παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για την ευρωπαϊκή οικονομία. Ο Γκίκας Χαρδούβελης χαρακτήρισε τον κατακερματισμό βασικό πρόβλημα σε πολλά επίπεδα, επισημαίνοντας ότι η ολοκλήρωση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων αποτελεί μέρος της λύσης, ενώ υπογράμμισε ότι η εφαρμογή μιας κοινής βιομηχανικής πολιτικής προϋποθέτει πιο ενιαία και ταχύτερη λήψη αποφάσεων. Ο Peter Bofinger συμφώνησε ότι χωρίς καλύτερο πολιτικό συντονισμό η Ευρώπη δύσκολα θα μπορέσει να ανταγωνιστεί αποτελεσματικά τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα στη νέα εποχή της τεχνολογίας και της βιομηχανίας.
