Μετά από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου 2026, εκτιμάται ότι η δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ εισέρχεται σε μια ιδιαίτερη φάση, κατά την οποία δεν διαφαίνονται προοπτικές ουσιαστικής βελτίωσης ή μείωσης δασμών έναντι των κυριωτέρων εμπορικών εταίρων της χώρας. Ως γνωστόν, αφού το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ (Learning Resources, Inc. εναντίον Trump) ακύρωσε την απόφαση επιβολής δασμών βάσει του Νόμου περί Έκτακτης Ανάγκης Οικονομικών Δυνάμεων (IEEPA) τον Φεβρουάριο του 2026, η κυβέρνηση Τραμπ συνέχισε την επιβολή δασμών, μέσω της έναρξης Ερευνών (Investigations) βάσει νομικών διατάξεων – Άρθρα 232, 301 και 338.
Ενώ το επερχόμενο Κογκρέσο είναι έτοιμο να αμφισβητήσει αυτά τα μέτρα, το δικαίωμα βέτο του Προέδρου διασφαλίζει ότι οι υφιστάμενοι νόμιμοι δασμοί θα παραμείνουν σε μεγάλο βαθμό άθικτοι, εκτός εάν τροποποιηθούν μέσω διμερών διακρατικών Συμφωνιών ή με αποφάσεις των ομοσπονδιακών δικαστηρίων.
Εν κατακλείδι, το ενδεχόμενο μείωσης των δασμών διαφαίνεται ισχνό.
Tα παραπάνω εκτιμά το Γραφείο Οικονομικών & Εμπορικών Υποθέσεων της ελληνικής πρεσβείας στις ΗΠΑ.
Όσον αφορά στις προοπτικές της δασμολογικής πολιτικής των ΗΠΑ – μεσοπρόθεσμα, η πρεσβεία αναφέρει πως οι ενδιάμεσες εκλογές μετέβαλαν τις νομοθετικές ισορροπίες υπέρ του Δημοκρατικού Κόμματος, δημιουργώντας τις συνθήκες για άμεση σύγκρουση μεταξύ του Καπιτωλίου και του Λευκού Οίκου σε ό,τι αφορά την εξουσία διαμόρφωσης της εμπορικής πολιτικής σε σχέση με το κόστος διαβίωσης των πολιτών.
Εκτελεστική εξουσία έναντι νομοθετικής: Είναι εντυπωσιακή η χρήση των Εκτελεστικών Διαταγμάτων (Ε.Δ.), ως μέσου νομοθέτησης, από την τωρινή κυβέρνηση. Ενδεικτικά, ο Πρόεδρος Τραμπ έχει εκδώσει 292 Ε.Δ. σε μία διετία, εν συγκρίσει προς 162 του Προέδρου Biden σε μία τετραετία.
Η τρέχουσα πολιτική δασμών της κυβέρνησης βασίζεται σε νομοθετικές εξουσιοδοτήσεις (Άρθρα 232, 301 και 338), για τα οποία δεν απαιτείται έγκριση του Κογκρέσου. Ενώ κυρίως οι Δημοκρατικοί έχουν δεσμευθεί να ανατρέψουν νομοθετικά τμήματα του δασμολογικού προγράμματος, δεν μπορούν να το κάνουν. Διαθέτουν 54 έως 56 γερουσιαστές σε σύνολο 100, αλλά απαιτούνται 60 θετικές ψήφοι, και σε περίπτωση βέτο του Προέδρου τα δύο τρίτα των ψήφων Βουλής και Γερουσίας. Και τα δύο ενδεχόμενα, είναι μάλλον απίθανο να επιτευχθούν. Περαιτέρω, εκτιμάται ότι τα έσοδα από τους δασμούς καλύπτουν το ένα τρίτο της υστέρησης εσόδων συνεπεία των φορολογικών απαλλαγών που χορηγήθηκαν με το One Big Beautiful Bill. Συνεπώς, για την κατάργηση δασμών, θα πρέπει να βρεθούν ισοδύναμα δημοσιονομικά μέτρα, ώστε το έλλειμμα του προϋπολογισμού (περίπου 5%-6% του ΑΕΠ) να μην αυξηθεί άλλο.
Αντιπολίτευση μέσω των Επιτροπών του Κογκρέσου: Από 1ης Ιανουαρίου 2027, οι Δημοκρατικοί θα αποκτήσουν τον έλεγχο των Επιτροπών του Κογκρέσου. Αυτές δεν μπορούν μεν να καταργήσουν τα Ε.Δ. του Προέδρου, όμως έχουν σοβαρό ρόλο, ελεγκτικό καλώντας σε ένορκες ακροάσεις (π.χ. για το κόστος ζωής ή παραγωγής), καθώς και κατανομής προϋπολογισμών σε κρίσιμους τομείς, κατανομή των επιστροφών δασμών IEEPA ή άλλων, κλπ.
Πολιτική πίεση ενόψει των εκλογών 2028: Το κόστος ζωής ήταν κεντρικό θέμα στις ενδιάμεσες εκλογές και θα παραμείνει σημαντικό την επομένη διετία. Εκτιμάται ότι βουλευτές και των δύο κομμάτων είναι πιθανό να πιέσουν τον Λευκό Οίκο να μειώσει τους δασμούς που επηρεάζουν το κόστος ζωής ή να συνάψει εμπορικές συμφωνίες αποκλιμάκωσης. Το ενδεχόμενο αυτό είναι μάλλον μικρό, καθώς θα ισοδυναμεί με ομολογία αποτυχίας της πολιτικής δασμών, αν και δεν μπορεί να αποκλεισθεί καθώς οι αποφάσεις του Λευκού Οίκου είναι απρόβλεπτες.
Διακομματική συμφωνία για την Κίνα και τις εφοδιαστικές αλυσίδες: Θα διατηρηθεί η ισχυρή διακομματική συναίνεση όσον αφορά την αυστηρή επιβολή των τελωνειακών κανόνων, τους ελέγχους εξαγωγών που στοχεύουν την Κίνα, τον έλεγχο των εξερχόμενων επενδύσεων (CFIUS) και τις διατάξεις του Νόμου για την Πρόληψη της Καταναγκαστικής Εργασίας των Ουιγούρων (UFLPA).
Δασμοί και εμπορικές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση
Βασίζονται στo Turnberry Agreement που υπεγράφη στις 21/8/2025. Πολύ συνοπτικά προβλέπονται τα εξής:
Βασικές Υποχρεώσεις της EE:
Κατάργηση των δασμών της ΕΕ σε αμερικανικά αγαθά: Mείωση σε 0% για τα βιομηχανικά προϊόντα, και χορήγηση προνομιακής πρόσβασης για ευρύ φάσμα αγροτικών προϊόντων
Αγορά ενεργειακών προϊόντων ύψους $750 δισ., κυρίως LNG, αργού πετρελαίου και πυρηνικών υλών, έως το 2028
Επενδύσεις στις ΗΠΑ ύψους $600 δισ. έως το 2028
Ωστόσο, η ΕΕ ενσωμάτωσε ρήτρα ασφαλείας (sunset clause) στην νομοθεσία που υιοθέτησε, και μηχανισμό αναστολής που της επιτρέπει να αποσύρει τις παραχωρήσεις και δεσμεύσεις εάν οι ΗΠΑ δεν τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους.
Βασικές Υποχρεώσεις των ΗΠΑ:
Γενικό πλαφόν δασμών 15% για προϊόντα ΕΕ
Ανώτατο όριο δασμών για την αυτοκινητοβιομηχανία και τη βιομηχανία σε 15%
Προσαρμογή των δασμών για χάλυβα και αλουμίνιο σε 15% έως τέλος 2026. Σήμερα ανέρχονται σε 25%-50%.
Εκεχειρία Airbus–Boeing: επ’ αόριστον παράταση της μακροχρόνιας αναστολής των δασμών στα πολιτικά αεροσκάφη
Συνεργασία για τα κρίσιμα ορυκτά
Εναρμόνιση κανόνων ψηφιακού εμπορίου, συμφωνιών για την διασυνοριακή μεταφορά δεδομένων και διάλογο για την ρύθμιση της τεχνολογίας.
Σημερινή κατάσταση:
H EE διακηρύττει ότι έχει ήδη τηρήσει τις υποχρεώσεις της από το Turnberry Agreement και αναμένει οι ΗΠΑ να τιμήσουν τις δικές τους δεσμεύσεις.
Οι ΗΠΑ, αντιθέτως, τηρούν σκληρή στάση, δεν φαίνεται να ετοιμάζουν μείωση δασμών σε χάλυβα-αλουμίνιο έως το τέλος 2026, όπως προβλέπει το Turnberry Agreement, και συνδέουν το θέμα του χάλυβα με το DMA (Digital Market Act) της ΕΕ. Γενικότερα, θέτουν αντιρρήσεις σε κάθε νομοθέτημα της ΕΕ και διαφαίνεται ότι θα συνεχίσουν να μετακινούν τον πήχη των διαπραγματεύσεων σε άλλα νομοθετήματα της ΕΕ, όπως Digital Services Act (DSA), Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), EU Corporate Sustainability and Due Diligence Directives, Methane Act. Ωστόσο, μετά την σύναψη του Turnberry Agreement, οι εξαγωγές των ΗΠΑ προς την ΕΕ σημειώνουν αύξηση, ενώ της ΕΕ προς τις ΗΠΑ πτώση.
Οι Έρευνες των Άρθρων 232, 301 ως απειλή κατά της ΕΕ
Εκτιμάται ότι οι εξαγωγές της ΕΕ παραμένουν εκτεθειμένες στις υπό εξέλιξη Έρευνες (Investigations) των ΗΠΑ. Η ΕΕ συμπεριελήφθη στους δασμούς αναγκαστικής εργασίας βάσει του Άρθρου 301 τον Ιούλιο 2026 (με βασική συνέπεια την αύξηση δασμών σε 15% για σειρά προϊόντων που έως τότε είχαν χαμηλότερο δασμό), και είναι μία από τις 16 οικονομίες που ελέγχονται στο πλαίσιο της εκκρεμούς έρευνας, βάσει του Άρθρου 301, σχετικά με την διαρθρωτική πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα.
Επί πλέον, στις πρόσφατες ανακοινώσεις για τις Έρευνες, βάσει Άρθρου 232, για τις ανεμογεννήτριες και τον εξοπλισμό ρομποτικής, το πόρισμα ήταν ότι οι πολιτικές των υπό εξέταση χωρών βλάπτουν την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ. Δεν ανακοινώθηκε μεν η λήψη μέτρων, αλλά πλέον υπάρχει νομική βάση που επιτρέπει στον Πρόεδρο Τραμπ να επιβάλει πρόσθετους δασμούς ή να λάβει άλλα μέτρα, κατά το δοκούν, όποτε το επιλέξει.
Εν εξελίξει έρευνες βάσει των άρθρων 232 και 301
Δασμοί και Εμπορικές Σχέσεις με τον Καναδά
Η εξάλειψη των δασμών σε καναδικά προϊόντα αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα για τους νεοεισερχόμενους Δημοκρατικούς του Κογκρέσου, ιδίως για τους νομοθέτες από τις βόρειες παραμεθόριες πολιτείες, αλλά και μέλη του Κογκρέσου από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Είναι σαφές ότι οι εκπρόσωποι του Κογκρέσου και των δύο κομμάτων πιέζονται από τους ψηφοφόρους των βορείων Πολιτειών των ΗΠΑ, οι οποίοι έχουν υποστεί τις συνέπειες του εμπορικού πολέμου, ο οποίος θεωρείται εν πολλοίς αδικαιολόγητος και αχρείαστος.
Ωστόσο, ακόμη και μετά την 1/1/2027, που θα ξεκινήσει η νέα περίοδος του Κογκρέσου, για να εγκριθεί οποιαδήποτε νομοθετική αλλαγή θα απαιτηθούν 60 ψήφοι στην Γερουσία και δεν είναι σαφές αν οι Δημοκρατικοί θα μπορέσουν να προσελκύσουν τέσσερεις έως έξη Ρεπουμπλικανούς γερουσιαστές για να ξεπεράσουν το filibuster, πόσω μάλλον τα 2/3 του Κογκρέσου σε περίπτωση βέτο του Προέδρου.
Η στάση του Προέδρου Τραμπ σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο παραμένει άγνωστη. Σε κάθε περίπτωση, εικάζεται ότι η ανατροπή των δασμών με τον Καναδά θα είναι η πρώτη κίνηση των Δημοκρατικών, καθώς σε περίπτωση αποτυχίας θα μπορούν να την αποδώσουν στους Ρεπουμπλικανούς.
Επίσης, η σχέση με τον Καναδά ενδέχεται να οξυνθεί αντί να εξομαλυνθεί. Εκκρεμεί η κατάληξη των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ-Καναδά για σύναψη συμφωνίας έως τον Ιανουάριο και επικρέμαται η απειλή του Προέδρου Τραμπ ότι θα διπλασιάσει τους δασμούς στα οχήματα από τον Καναδά, εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία έως τότε.
