Γιατί ο Οδυσσέας εξακολουθεί να μας συναρπάζει;

Από

24 Σεπτεμβρίου 2026

Η Αγγελική Μουρατίδου μιλά στο ΧΡΗΜΑ για την ηγεσία, την αυτογνωσία και τις 12+1 διαδρομές προς μια ζωή με νόημα

Μπορεί ένα έργο ηλικίας σχεδόν τριών χιλιετιών να προσφέρει ουσιαστικές απαντήσεις στις προκλήσεις και τα διλήμματα της σημερινής εποχής; Μπορεί ένας άνθρωπος των επιχειρήσεων να αποκωδικοποιήσει ένα τόσο εμβληματικό έργο, όπως αυτό της Οδύσσειας;

Ερωτήματα που έφερε στο προσκήνιο η πρόσφατη κινηματογραφική επιτυχία του Νόλαν. Με αφορμή το γεγονός αυτό, επιχειρούμε μια διαφορετική προσέγγιση.

Στο βιβλίο της «ΟΔΥΣΣΕΑΣ, ο ταξιδευτής της ζωής – 12+1 διαδρομές αυτογνωσίας», η Αγγελική Μουρατίδου προτείνει μια ανατρεπτική ανάγνωση της Οδύσσειας: Όχι ως αφήγηση περιπετειών, αλλά ως πορεία προσωπικής ανάπτυξης, επαναπροσδιορισμού και αναζήτησης ενός προορισμού που δίνει νόημα στο ταξίδι.

Μαθηματικός, με μεταπτυχιακές σπουδές στα Actuarial Mathematics, στο Marketing και τη Διοίκηση Επιχειρήσεων, με μακρόχρονη εμπειρία σε ανώτατες διοικητικές θέσεις στην τραπεζική και ασφαλιστική αγορά, προχωρά σε έναν πρωτότυπο αποσυμβολισμό του οδυσσειακού μύθου, βασιζόμενη στην ετυμολογία των ονομάτων που χρησιμοποιούσε ο Όμηρος.

Το βιβλίο σας έχει απήχηση τόσο σε ακαδημαϊκούς όσο και σε ανθρώπους της αγοράς. Πού οφείλεται αυτή η συνάντηση τόσο διαφορετικών ακροατηρίων;

Η Οδύσσεια αφορά κάτι βαθύτερο και οικουμενικό: την ανθρώπινη προσπάθεια να επιστρέψουμε εκεί όπου πραγματικά ανήκουμε. Ο Οδυσσέας δεν είναι απλώς ο ήρωας που ξεπερνά κινδύνους για να επιστρέψει στην πατρίδα του. Μπορεί να ιδωθεί ως ο άνθρωπος που αναζητά τον εαυτό του μέσα από τις επιλογές, τις απώλειες, τις πλάνες και τις υπερβάσεις του.

Η δική μου προσέγγιση διαβάζει την Οδύσσεια ως ταξίδι αυτογνωσίας και προσωπικής ανάπτυξης. Μέσα από την ερμηνεία των συμβόλων και τη δημιουργική προβολή των μύθων στη σύγχρονη πραγματικότητα, επιχειρώ να αναδείξω ερωτήματα που αφορούν όλους μας: Ποιοι είμαστε πίσω από τους ρόλους μας; Τι πραγματικά επιθυμούμε; Ποιος είναι ο προορισμός που δίνει νόημα στη διαδρομή μας;

Ο Οδυσσέας του βιβλίου είναι ο άνθρωπος που αποφασίζει να ταξιδέψει τη ζωή του αναζητώντας την αλήθεια του. Είναι ο επιχειρηματίας, το στέλεχος, ο εργαζόμενος, ο γονέας. Είναι ο καθένας μας.

Γιατί ένα βιβλίο αυτογνωσίας ενδιαφέρει τους ανθρώπους των επιχειρήσεων;

Η διοίκηση δεν είναι μόνο αριθμοί, διαδικασίες και στρατηγικά σχέδια. Είναι πρωτίστως αποφάσεις ανθρώπων για ανθρώπους. Ένα στέλεχος καλείται καθημερινά να διαχειρίζεται αβεβαιότητα, ανταγωνιστικές προτεραιότητες, συγκρούσεις, φόβους, φιλοδοξίες και αλλαγές.

Χωρίς αυτογνωσία και συνειδητότητα, ακόμη και η υψηλή τεχνογνωσία μπορεί να υπηρετεί λανθασμένους σκοπούς. Μπορεί να κυνηγάμε αδιάκοπα το επόμενο αποτέλεσμα, χωρίς να αναρωτιόμαστε εάν η επιτυχία που επιδιώκουμε συνδέεται με τη ζωή και την ηγεσία που θέλουμε πραγματικά να οικοδομήσουμε.

Η προσωπική «Ιθάκη» ενός στελέχους δεν είναι απλώς ένας οικονομικός στόχος. Είναι η απάντηση στο ερώτημα: «Τι είδους ηγέτης και τι είδους άνθρωπος θέλω να είμαι όταν φτάσω εκεί»;

Τι συμβολίζει η Ιθάκη στη δική σας ερμηνεία;

Η Ιθάκη είναι για μένα «η ζωή με νόημα». Είναι ο τόπος της πληρότητας, της ισορροπίας και της εσωτερικής συνοχής. Δεν αποτελεί απαραίτητα έναν συγκεκριμένο επαγγελματικό ή οικονομικό προορισμό. Είναι η κατάσταση στην οποία οι επιλογές, οι αξίες και οι βαθύτερες επιθυμίες μας παύουν να βρίσκονται σε σύγκρουση.

Το βασικό ερώτημα του βιβλίου είναι απλό, αλλά θεμελιώδες: αν η Ιθάκη είναι η αυθεντικότερη και πληρέστερη εκδοχή της ζωής μας, ποια διαδρομή μπορεί να μας οδηγήσει σε αυτήν;

Το ταξίδι δεν είναι ευθύγραμμο. Περιλαμβάνει σταθμούς στους οποίους ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με διαφορετικές μορφές απώλειας του προσανατολισμού του.

Ποιοι ομηρικοί σταθμοί έχουν μεγαλύτερη σχέση με τη σύγχρονη επιχειρηματική ζωή;

Θα έλεγα ότι σχεδόν όλοι μπορούν να διαβαστούν μέσα από την πραγματικότητα των επιχειρήσεων, επειδή αναδεικνύουν διαφορετικές όψεις της ηγεσίας, της λήψης αποφάσεων και της λειτουργίας των ομάδων.

Ο Πολύφημος Κύκλωπας, για παράδειγμα, στην προσέγγισή μου, μας φέρνει αντιμέτωπους με την υπερτροφική αυτοεικόνα. Ένας ηγέτης μπορεί να ταυτιστεί τόσο απόλυτα με τη θέση, τη φήμη ή τις προηγούμενες επιτυχίες του, ώστε να βλέπει την πραγματικότητα «με ένα μάτι»: να αναζητά μόνο όσα επιβεβαιώνουν τις πεποιθήσεις του και να απορρίπτει κάθε διαφορετική οπτική. Η ηγετική ωριμότητα προϋποθέτει την ικανότητα να γίνεται κανείς για λίγο ο «Κανένας» –να αποστασιοποιείται από τον τίτλο του, να ακούει και να επανεξετάζει όσα θεωρούσε βέβαια.

Ιδιαίτερα επίκαιρο για τον επιχειρηματικό κόσμο είναι και το επεισόδιο του Αιόλου. Ο Οδυσσέας γνωρίζει τι περιέχει ο ασκός και ποια είναι η προϋπόθεση για να φτάσουν όλοι στην Ιθάκη, δεν μοιράζεται όμως αυτή τη γνώση με τους συντρόφους του. Εκείνοι, ελλείψει πληροφόρησης και εμπιστοσύνης, ερμηνεύουν τον ασκό μέσα από τις δικές τους αντιλήψεις και υποψιάζονται ότι περιέχει λάφυρα που ο αρχηγός κρατά για τον εαυτό του. Τον ανοίγουν και, ενώ βρίσκονται ελάχιστα πριν από τον προορισμό, οι άνεμοι τους απομακρύνουν ξανά.

Αυτό συμβαίνει συχνά και στις επιχειρήσεις. Ένας ηγέτης μπορεί να διαθέτει σαφές όραμα, αλλά εάν δεν το μεταφράζει σε κατανοητούς στόχους, δεν μοιράζεται τις κρίσιμες πληροφορίες και δεν εξηγεί τις προϋποθέσεις επιτυχίας, το δίκτυο δεν συντονίζεται. Παράλληλα, όταν τα μέλη της ομάδας λειτουργούν βάσει διαφορετικών αξιών, προσωπικών κινήτρων ή αμοιβαίας καχυποψίας, μετατρέπονται σε φυγόκεντρες δυνάμεις. Το επεισόδιο του Αιόλου αναδεικνύει τρεις θεμελιώδεις προϋποθέσεις αποτελεσματικής ηγεσίας: ανεμπόδιστη ροή πληροφορίας, ανοιχτή επικοινωνία και αμοιβαία εμπιστοσύνη. Το εταιρικό όραμα δεν αρκεί να βρίσκεται καταγεγραμμένο σε ένα επιχειρησιακό πλάνο. Πρέπει να γίνεται ζωντανή καθημερινή πρακτική, να μετασχηματίζεται σε αποφάσεις και να συνδέει το «Εγώ» του ηγέτη με το «Δίκτυο» της ομάδας προς την ίδια κατεύθυνση. Διαφορετικά, ένας οργανισμός μπορεί να βρεθεί πολύ κοντά στην Ιθάκη του και, από έλλειψη συντονισμού, να επιστρέψει στην αφετηρία.

Είστε μαθηματικός και υψηλόβαθμο στέλεχος. Πώς οδηγηθήκατε στην ερμηνεία του πλέον εμβληματικού έργου ποίησης όλων των εποχών;

Τα Μαθηματικά και η Ποίηση, παρά τις μεγάλες διαφορές τους, έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: χρησιμοποιούν σύμβολα. Και στις δύο περιπτώσεις χρειάζεται να κοιτάξεις πίσω από την επιφάνεια, να αναγνωρίσεις σχέσεις και να αναζητήσεις μια βαθύτερη δομή.
Κάθε μύθος υπήρξε για μένα ένας γρίφος. Δεν γνώριζα εκ των προτέρων πού θα με οδηγούσε. Η προσέγγισή μου είναι διεπιστημονική και συνομιλεί με την αρχαιοελληνική φιλοσοφία, την ψυχολογία και τη νευροεπιστήμη. Η συγγραφή υπήρξε πραγματικά μια προσωπική «Οδύσσεια», που απαίτησε έμπνευση, συστηματικότητα, δέσμευση και επιμονή –ιδιότητες πολύ γνώριμες και στον κόσμο των επιχειρήσεων.

Ποιο ήταν το βαθύτερο κίνητρο πίσω από τη συγγραφή αυτού του βιβλίου;

Ήθελα να συμβάλω σε έναν σύγχρονο διάλογο με την ελληνική πνευματική παράδοση. Ένας πολιτισμός δεν επιβιώνει όταν αντιμετωπίζεται ως μουσειακό έκθεμα. Επιβιώνει όταν εξακολουθεί να παράγει σκέψη, να θέτει ερωτήματα και να συνομιλεί δημιουργικά με τον κόσμο.
Δεν με ενδιέφερε απλώς να επαναλάβω όσα έχουν ειπωθεί για τον Όμηρο. Με ενδιέφερε να δείξω ότι τα ερωτήματα της ταυτότητας, της ελευθερίας, του προορισμού και της επιστροφής στον εαυτό παραμένουν απολύτως σύγχρονα. Η ελληνική σκέψη δεν τελείωσε στην αρχαιότητα· παραμένει ζωντανή κάθε φορά που τολμάμε να αναμετρηθούμε εκ νέου μαζί της.

Με ποιο ερώτημα θα θέλατε να μείνει ο αναγνώστης του ΧΡΗΜΑ;

Με την ερώτηση: «Προς ποια Ιθάκη κατευθύνουν οι σημερινές αποφάσεις μου»; Στην αγορά, έχουμε μάθει να μετράμε αποτελέσματα, αποδόσεις και κινδύνους. Ίσως χρειάζεται να μετράμε συχνότερα και την απόσταση ανάμεσα στη ζωή που ζούμε και στη ζωή που επιθυμούμε.

Η ευτυχία και η πληρότητα δεν έρχονται άκοπα ή τυχαία. Απαιτούν θάρρος, αυτογνωσία και την ικανότητα να αλλάζουμε πορεία όταν διαπιστώνουμε ότι ταξιδεύουμε προς λάθος κατεύθυνση. Η μεγαλύτερη ηγετική απόφαση μπορεί τελικά να είναι η απόφαση να μη διασχίσουμε απλώς τη ζωή, αλλά να την ταξιδέψουμε συνειδητά.