του Αλέξιου Παπαγιαννόπουλου, Head of Risk Engineering, EXL Consulting SA
Οι δημόσιες αναφορές για το περιστατικό στη «Βιολάντα» στα Τρίκαλα αναφέρουν έκρηξη και συνεπακόλουθη πυρκαγιά κατά τη διάρκεια της νυχτερινής βάρδιας, με τραγικό απολογισμό πέντε νεκρούς και πολλαπλούς τραυματισμούς.
Η Πυροσβεστική Υπηρεσία αναφέρει ότι το συμβάν προκλήθηκε από διαρροή προπανίου που υφίστατο επί μήνες. Η eKathimerini αναφέρει απουσία συστημάτων ανίχνευσης διαρροής αερίων, όπως και ύπαρξη οπής ή αστοχίας σε υπόγειο αγωγό προπανίου. Δημοσιεύματα στο Βήμα κάνουν λόγο για αναφορές εργαζομένων σε έντονη οσμή αερίου επί μακρό χρονικό διάστημα, χωρίς αυτές να οδηγήσουν σε περαιτέρω έρευνα ή παρέμβαση. Έως σήμερα, οι αναφορές αυτές δεν έχουν επιβεβαιωθεί από επίσημα πορίσματα των αρμόδιων αρχών.
Με βάση τα ανωτέρω στοιχεία, το περιστατικό μπορεί να αναλυθεί ως μια τυπική αλυσίδα βιομηχανικής αστοχίας, αποτελούμενη από διαδοχικά και αλληλοεξαρτώμενα στάδια:
- Σχεδιαστικές επιλογές αυξημένου ρίσκου
Η υπόγεια όδευση του αγωγού τον καθιστά ευάλωτο σε στατικές καταπονήσεις, δυσχεραίνει τον οπτικό έλεγχο, αποκλείει παχυμετρικούς ελέγχους και περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα έγκαιρης ανίχνευσης διαρροών με μη παρεμβατικές μεθόδους.
2. Απώλεια συγκράτησης
Διαρροή προπανίου λόγω μηχανικής φθοράς ή αστοχίας του υπόγειου αγωγού.
3. Παρατεταμένη ύπαρξη της διαρροής
Αδυναμία έγκαιρης ανίχνευσης, ανεπαρκείς έλεγχοι, αναποτελεσματική διαχείριση προειδοποιητικών ενδείξεων.
4. Συσσώρευση επικίνδυνης ατμόσφαιρας
Το αέριο συσσωρεύτηκε σε κλειστό χώρο, δημιουργώντας εκρηκτικό μείγμα.
5. Πηγή ανάφλεξης
Παρουσία ενεργού, μη αντιεκρηκτικού τύπου ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού σε χώρο όπου είχε αναπτυχθεί εκρηκτική ατμόσφαιρα.
Μια τέτοια αλυσίδα αστοχίας δεν είναι ασυνήθιστη στη βιομηχανία. Αντιθέτως, αποτελεί ένα από τα πλέον γνωστά και μελετημένα σενάρια βιομηχανικών ατυχημάτων, όπου καμία μεμονωμένη αστοχία δεν είναι από μόνη της καταστροφική, αλλά ο συνδυασμός τεχνικών, οργανωτικών και διαχειριστικών κενών οδηγεί στο τελικό αποτέλεσμα.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο παρεμβαίνει η σύγχρονη μηχανική διαχείρισης κινδύνων, για να αναγνωρίσει εγκαίρως τον κίνδυνο, να ενημερώσει τη διοίκηση για την ύπαρξή του και να διακόψει την αλυσίδα αστοχίας, πολύ πριν μια διαρροή μετατραπεί σε τραγωδία.
Στην EXL, η προσέγγιση αυτή έχει ενσωματωθεί σε μια ολοκληρωμένη υπηρεσία αναγνώρισης και διαχείρισης λειτουργικών κινδύνων, το Operational Risk Management Audit (ORMA). Το ORMA είναι ένα τεχνικά τεκμηριωμένο πρόγραμμα αξιολόγησης κινδύνων βιομηχανικών εγκαταστάσεων, σχεδιασμένο να αποτυπώνει το πραγματικό προφίλ κινδύνου, το επίπεδο ασφάλειας μιας μονάδας και το πλάνο αντιμετώπισης και μείωσης των εντοπισμένων κινδύνων.
Η αξιολόγηση επιτυγχάνεται μέσω εκτενούς επιτόπιας επιθεώρησης σε όλες τις φάσεις λειτουργίας της εγκατάστασης, ανασκόπησης του συνόλου των τεχνικών μελετών που αφορούν την ασφάλεια ως προς την ορθότητά τους, τη διαχρονική εφαρμογή και τήρησή τους, αξιολόγησης των υφιστάμενων διαδικασιών, καθώς και ελέγχου της επάρκειας και της ορθής συντήρησης των κρίσιμων συστημάτων ασφαλείας.
Την επιτόπια επιθεώρηση συμπληρώνουν τρεις καθοριστικές για το επίπεδο ασφάλειας της μονάδας τεχνικές μετρήσεις:
- Θερμογραφικός έλεγχος των ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων, πινάκων και μετασχηματιστών, για την έγκαιρη ανίχνευση ηλεκτρολογικών ανωμαλιών.
- Υπερηχητικός έλεγχος, για την αξιόπιστη ανίχνευση διαρροών σε δίκτυα πεπιεσμένων και επικίνδυνων αερίων.
- Δοκιμές παροχής νερού (hydrant water flow tests), για την επιβεβαίωση της επάρκειας της παροχής και της λειτουργικής ετοιμότητας του αντλιοστασίου πυρόσβεσης σε πραγματικές συνθήκες.
Τα ευρήματα της διαδικασίας καταγράφονται σε τεχνικές εκθέσεις και κάθε απόκλιση από τα διεθνή πρότυπα ασφαλείας συνοδεύεται από συγκεκριμένες προτάσεις βελτίωσης, η πρόοδος των οποίων παρακολουθείται συστηματικά.
Η εμπειρία που έχει αποκτηθεί από την εφαρμογή της προσέγγισης αυτής σε βιομηχανίες –όπως η βιομηχανία ζάχαρης, το γυαλί, η διανομή ή αποθήκευση υδρογονανθράκων κ.ά.– έχει συμβάλει στη διαμόρφωση ενός πρακτικού και εφαρμόσιμου πλαισίου πρόληψης σοβαρών ατυχημάτων.
Τα σοβαρά βιομηχανικά ατυχήματα σπάνια αποτελούν αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας αστοχίας. Είναι το τελικό στάδιο αλυσίδων κινδύνου που εξελίσσονται σταδιακά, ενόσω παραμένουν αόρατες, μη μετρήσιμες ή υποτιμημένες. Η συστηματική, τεχνικά τεκμηριωμένη διαχείριση λειτουργικών κινδύνων δεν αφορά τη συμμόρφωση, ούτε την απόδοση ευθυνών. Αφορά τη διακοπή αυτών των αλυσίδων εγκαίρως. Και σε έναν κόσμο αυξανόμενης πολυπλοκότητας και πίεσης, αυτό δεν αποτελεί επιλογή –αποτελεί αναγκαία ευθύνη.
Aπό το περιοδικό ΧΡΗΜΑ
