Ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου βρέθηκε οτο επίκεντρο των συναντήσεων της Ουάσιγκτον. Υπογράφηκε μια σειρά μακροχρόνιων συμφωνιών προμήθειας αμερικανικού LNG, οι σημαντικότερες αφορούν το κοινό σχήμα AKTOR και ΔΕΠΑ Εμπορίας Atlantic SEE LNG Trade.
Επικυρώθηκαν δεσμεύσεις σε πολιτικό επίπεδο που φέρουν ισχυρή τη σφραγίδα των ΗΠΑ για την άρση των ρυθμιστικών και χρηματοδοτικών εμποδίων στο εμβληματικό project που καθιστά την Ελλάδα πύλη εισόδου για μεγάλες ποσότητες αμερικανικού LNG που θα μεταφέρεται σε όλα τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη, έως την Ουκρανία.
Ορόσημο για τον Κάθετο Διάδρομο είναι οι 4 νέες μακροχρόνιες συμφωνίες που υπέγραψε -για λογαριασμό της Atlantic SEE LNG Trade ο CEO της εταιρείας (και του ομίλου AKTOR) Αλέξανδρος Εξάρχου με την κρατική εταιρεία προμήθειας αερίου της Ουκρανίας Naftogaz (που ακολουθεί τη βραχυπρόθεσμη συμφωνία που υπεγράφη τον περασμένο Νοέμβριο για την κάλυψη μέρους των ενεργειακών αναγκών του Κιέβου κατά το φετινό χειμώνα), με την δημόσια εταιρεία φυσικού αερίου της Βουλγαρίας Bulgargaz, ττις Aluminij Industries και M.T. Abraham group από τη Βοσνία -Ερζεγοβίνη και το Υπουργείο Υποδομών και Ενέργειας της Αλβανίας.
Πρόκειται ακριβώς για τον τύπο των συμφωνιών που επιδιωκόταν να υπογραφούν επί αμερικανικού εδάφους αυτές τις ημέρες προκειμένου να δοθεί ισχυρό βήμα αξιοπιστίας και εμπορικής βιωσιμότητας του Κάθετου Διαδρόμου σε βάθος χρόνου.
Την ίδια στιγμή έχει τη σημασία του ότι οι συμφωνίες αυτές «ανοίγουν την γκάμα» των αντισυμβαλλομένων της Altantic SEE LNG Trade και παράλληλα «ανοίγουν την πόρτα» του Κάθετου Διαδρόμου στα Δυτικά Βαλκάνια (μέσω της συμφωνίας που αφορά στη Βοσνία), σε μια περιοχή που μέχρι σήμερα κυριαρχεί το ρωσικό αέριο, κάτι που επιδιώκεται να ανατραπεί και μέσω του Κάθετου Διαδρόμου.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι εκτός από τις 4 συμφωνίες της Atlantic SEE LNG, συμφωνία προμήθειας αμερικανικού LNG υπέγραψε και η Metlen με την Shell καθώς και η MET Group, ανεβάζοντας τον αριθμό των deals σε έξι.
Με τις συμφωνίες αυτές όχι μόνο καθίσταται πραγματικότητα ο Κάθετος Ενεργειακός Διάδρομος, αλλά και αποκτά η Ελλάδα ένα στρατηγικό πλεονέκτημα εν μέσω γεωπολιτικής ρευστότητας που την καθιστά σταθερό και διεθνή ενεργειακό κόμβο για την ευρύτερη περιοχή. Και τούτο, διότι όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά πηγές της Atlantic SEE LNG,
- «επισφραγίζουν το ότι η χώρα μας βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής επιλογής των ΗΠΑ να χρησιμοποιηθεί η Ελλάδα ως είσοδος του Αμερικανικού LNG, που προσφέρει στην Ευρώπη ενεργειακή εναλλακτική εν όψει της απαγόρευσης του ρωσικού φυσικού αερίου και δημιουργεί ταυτόχρονα μία ιστορική ευκαιρία για την Αθήνα, που δεν πρέπει να χαθεί».
Πέρα όμως της σημαντικής προόδου σε επιχειρηματικό επίπεδο, ουσιαστικά βήματα έγιναν και σε πολιτικό επίπεδο, τόσο κατά την ευρύτερη σύνοδο Transatlantic Gas Summit (στην οποία συμμετείχαν 22 χώρες της Ευρώπης και είχε ως αντικείμενο το πώς θα διευκολυνθεί η αύξηση των ροών αμερικανικού LNG στην Ευρώπη μέσω όλων των σχετικών υποδομών), όσο και κατά την ειδική Υπουργική Σύνοδο που αφορούσε μόνο τον Κάθετο Διάδρομο με συμμετοχή των ΗΠΑ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των εμπλεκόμενων χωρών στο project που πραγματοποιήθηκε στη συνέχεια.
Το κοινό ανακοινωθέν που υπέγραψαν οι ΗΠΑ και άλλες 12 χώρες που έδωσαν το παρών στο Transatlantic Gas Summit (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία, Ουκρανία, Ουγγαρία, Σλοβακία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Σερβία, Πολωνία, Λιθουανία,Κροατία) περιέχει σημαντικές δεσμεύσεις που αφορούν και στον Κάθετο Διάδρομο.
Αναφέρεται συγκεκριμένα ότι «οι συμμετέχοντες δεσμεύονται να εργαστούν για να αυξήσουν τη διαφάνεια της αγοράς φυσικού αερίου, να εναρμονίσουν τα βάθρα εμπορίας φυσικού αερίου, να προωθήσουν αποδοτικά και κοστοστρεφή πλαίσια χρεώσεων διαμετακόμισης και να αμβλύνουν και όπου μπορούν να εξαλείψουν τελείως Κανονισμούς που θέτουν εμπόδια σε εισαγωγές αερίου, νέες υποδομές και την μακροπρόθεσμη σταθερότητας στην εμπορία αερίου».
Περαιτέρω, οι χώρες δεσμεύονται να κινητοποιήσουν ιδιωτικούς και δημόσιους χρηματοδοτικούς πόρους, συμπεριλαμβανομένων και φορέων εξαγωγικών πιστώσεων (όπως είναι η Exim Bank) καθώς και πολυμερών οργανισμών για να επιτευχθεί ο εθνικός και περιφερειακός στόχος διασφάλισης της προμήθειας ασφαλούς και προσιτού φυσικού αερίου σε ολόκληρη την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η ειδική συνάντηση για τον Κάθετο Διάδρομο που πραγματοποιήθηκε στη συνέχεια, όπου έδωσαν το παρών οι Υπουργοί και οι Διαχειριστές των Συστημάτων Αερίου των πέντε χωρών που έχουν εμπλακεί στο project (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία, Ουκρανία), ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος για τον Κάθετο Διάδρομο Τζόσουα Βολτζ, η πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και η επικεφαλής της Γενικής Διεύθυνσης Ενέργειας της Κομισιόν Ντίτε Γιόργκενσεν.
Σε αυτή την συνάντηση σύμφωνα με τις πληροφορίες τέθηκαν επί τάπητος όλες οι αγκυλώσεις που έχουν παρατηρηθεί μέχρι τώρα, από το ύψος των ταριφών (που καθιστούν τον Κάθετο Διάδρομο πιο ακριβό σε σχέση με άλλες οδεύσεις LNG προς την Ουκρανία, όπως για παράδειγμα μέσω Πολωνίας και Λιθουανίας) έως τα ρυθμιστικά θέματα που έχει εγείρει η Κομισιόν αναφορικά με τα προϊόντα δέσμευσης δυναμικότητας στις υποδομές του Κάθετου Διαδρόμου, με τις Βρυξέλλες να στέλνουν θετικά σήματα ότι προτίθενται να επανεξετάσουν τη στάση τους, χωρίς ωστόσο την ανάληψη συγκεκριμένων πρωτοβουλιών.
Κατά την ίδια σύσκεψη όπως αναφέρουν πηγές ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας της Ελλάδας Σταύρος Παπασταύρου τόνισε εμφατικά την ανάγκη να μπει οριστικό μπλόκο σε όλες τις εναλλακτικές διαδρομές φυσικού αερίου της Ρωσίας, καθώς εκτός από την «μεγάλη κερκόπορτα» της Τουρκίας και του TurkStream (για την οποία έχουν προβλεφθεί δικλείδες ασφαλείας στον ευρωπαϊκό Κανονισμό για το στοπ στο ρωσικό αέριο που τέθηκε πρόσφατα σε ισχύ), υπάρχει και η «κερκόπορτα» των Δυτικών Βαλκανίων που δεν ανήκουν στην ΕΕ, με τον προβληματισμό να επικεντρώνεται στο ρωσικό αέριο που εισάγει η Σερβία για τις δικές της ανάγκες, το οποίο θα μπορούσε στη συνέχεια να εισέλθει εκ νέου στην αγορά της ΕΕ, μέσω μεταπώλησης σε χώρες όπως η Ουγγαρία ή η Σλοβακία.
Ενδεικτική του προβληματισμού είναι η αποστροφή του κ. Παπασταύρου για το θέμα αυτό στην παρέμβασή του στην ειδική εκδήλωση για τα 10 χρόνια διατλαντικής συνεργασίας ΗΠΑ και ΕΕ στο LNG που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα, παραμονές έναρξης των επίσημων επαφών:
- «Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι το ρωσικό αέριο δεν θα εισέλθει εκ νέου στην Ευρώπη. Το ρωσικό αέριο βρίσκει αυτή την στιγμή «ανορθόδοξους» τρόπους για να επιστρέφει.
- Η νέα ρύθμιση της ΕΕ προβλέπει ότι οτιδήποτε έρχεται από την Τουρκία θεωρείται εκ προοιμίου ρωσικής προέλευσης, εκτός αν αποδειχθεί το αντίθετο. Αλλά πρέπει να δούμε αν αυτό αρκεί.
- Αν δεν υπάρχει πεποίθηση ότι η απεξάρτηση είναι μη αναστρέψιμη, τότε δεν θα επιτευχθεί.
- Το ρωσικό αέριο μπορεί να επανέλθει μέσω Τουρκίας – περίπου 17 δισ. κυβικά μέτρα το 2025.
- Αν αυτά δεν εξαλειφθούν, δεν θα υπάρξει πραγματική απεξάρτηση.
- Αν επιστρέψει σε χαμηλότερη, ανταγωνιστική τιμή, μπορεί να υπονομεύσει τη διαδικασία. Είναι πραγματικός κίνδυνος»,
Σήμερα αναμένεται να δοθεί συνέχεια στις διεργασίες για τον Κάθετο Διάδρομο στις επίσημες διμερείς συναντήσεις που θα έχει για το θέμα ο κ. Παπασταύρου με τον Αμερικανό ομόλογό του Κρις Ράιτ και τον Υπουργό Εσωτερικών των ΗΠΑ (και επικεφαλής του πανίσχυρου Εθνικού Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των Νταγκ Μπέργκαμ) καθώς επίσης με μέλη του αμερικανικού Κογκρέσου και της Γερουσίας.
