Η Ευρώπη παράγει επιστημονική γνώση υψηλού επιπέδου, αλλά δυσκολεύεται να τη μετατρέψει σε εμπορικά βιώσιμα προϊόντα και επιχειρήσεις.
Αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα στο BioInnovation Greece Forum 2026, το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων.
- Ο κεντρικός τραπεζίτης συμμετείχε σε fireside chat με συντονιστή τον οικονομολόγο Θάνο Νιφόρο, Ambassador και μέντορα του BioInnovation Greece, του μη κερδοσκοπικού οργανισμού που διοργάνωσε το τετραήμερο συνέδριο (1–4 Οκτωβρίου).
Σύμφωνα με την ανακοίνωση των διοργανωτών, ζήτησε βαθύτερες και πιο ολοκληρωμένες ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές, ώστε οι καινοτόμες επιχειρήσεις να αναπτύσσονται και να παραμένουν στην Ευρώπη.
Η παρέμβαση συμπίπτει με δύο εξελίξεις. Οι ξένες άμεσες επενδύσεις στην Ελλάδα σχεδόν διπλασιάστηκαν στο επτάμηνο, αλλά μόλις το 3% των περυσινών εισροών κατευθύνθηκε στη μεταποίηση.
- Την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ καλούνται να συμφωνήσουν στο πακέτο ενοποίησης των κεφαλαιαγορών.
Τι τέθηκε στη συζήτηση
Ο κ. Στουρνάρας τοποθέτησε το πρόβλημα στη μεταφορά της έρευνας στην αγορά, όχι στην ποιότητά της. Αναγνώρισε στην Ελλάδα τέσσερα συγκριτικά πλεονεκτήματα:
- επιστημονικό δυναμικό, ισχυρά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, αναπτυσσόμενες νεοφυείς επιχειρήσεις και δυνατότητες κλινικής έρευνας.
Για την προσέλκυση μακροπρόθεσμων επενδύσεων υψηλής προστιθέμενης αξίας απαρίθμησε πέντε προϋποθέσεις: μακροοικονομική σταθερότητα, θεσμική αξιοπιστία, αποτελεσματική ρύθμιση, πρόσβαση σε χρηματοδότηση και ποιότητα θεσμών.
Στη συζήτηση τέθηκε επίσης η σύνδεση πανεπιστημίων, ερευνητικών φορέων και επιχειρήσεων, ώστε περισσότερα ερευνητικά αποτελέσματα να καταλήγουν σε πατέντες, προϊόντα και νέες εταιρείες.
Ως καταλύτες αναφέρθηκαν η προσέλκυση διεθνών επιστημόνων και η επιστροφή Ελλήνων ερευνητών από το εξωτερικό.
Σύμφωνα με τους διοργανωτές, η συζήτηση κατέληξε σε δύο θέσεις.
- Η επιτυχία της χώρας δεν θα μετρηθεί από το ύψος των επιδοτήσεων ή των δημόσιων δαπανών, αλλά από το πόση γνώση γίνεται επένδυση, παραγωγικότητα και εξαγωγές.
- Η πολιτική σταθερότητα συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα άυλα περιουσιακά στοιχεία μιας οικονομίας.
Έρευνα: 3,62 δισ. ευρώ, 13η θέση στην ΕΕ
Οι δαπάνες Έρευνας και Ανάπτυξης (Ε&Α) στην Ελλάδα ανήλθαν το 2024 σε 3,62 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 7,6%.
Τα οριστικά στοιχεία δημοσίευσε στις 3 Σεπτεμβρίου το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης. Αντιστοιχούν στο 1,53% του ΑΕΠ και στη 13η θέση της ΕΕ-27, έναντι μέσου όρου 2,24% και ευρωπαϊκού στόχου 3%.
Η πορεία είναι ανοδική: την περίοδο 2014–2024 η Ελλάδα κατέγραψε τη δεύτερη μεγαλύτερη αύξηση έντασης Ε&Α στην ΕΕ (+0,7 μονάδες), μετά το Βέλγιο, κατά τη Eurostat. Η απόσταση παραμένει όμως στον ιδιωτικό τομέα. Οι επιχειρήσεις πραγματοποίησαν το 54,8% των δαπανών (1,99 δισ. ευρώ), έναντι 66,5% στην ΕΕ.
Η παραγωγή φαρμακευτικών προϊόντων, ο κλάδος που βρίσκεται πλησιέστερα στη βιοτεχνολογία, δαπάνησε 196,2 εκατ. ευρώ. Προηγούνται η ενημέρωση-επικοινωνία (304,8 εκατ.), τα ορυχεία-λατομεία (299,3 εκατ.) και ο χρηματοπιστωτικός τομέας (254,9 εκατ.). Η έρευνα στις επιστήμες υγείας γίνεται κυρίως εκτός επιχειρήσεων: 254,7 εκατ. ευρώ στα πανεπιστήμια και 193,4 εκατ. στους κρατικούς φορείς.
Ένα μέγεθος κινείται αντίθετα προς τον στόχο της επιστροφής ερευνητών. Το προσωπικό Ε&Α μειώθηκε το 2024 κατά 5,7%, σε 69.124 ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης, και οι ερευνητές κατά 6,9%, σε 50.892.
Από την πλευρά της κυβέρνησης, ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης ανέφερε στην έναρξη του συνεδρίου, στις 30 Σεπτεμβρίου, ότι πάνω από 300 εκατ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης κατευθύνονται στον εκσυγχρονισμό των δημόσιων ερευνητικών κέντρων.
Πρόσθεσε ότι ο συμψηφισμός επενδύσεων με το clawback και οι φορολογικές υπερεκπτώσεις κινητοποίησαν άνω του 1,5 δισ. ευρώ ιδιωτικών επενδύσεων στη φαρμακευτική έρευνα και παραγωγή.
Τα ξένα κεφάλαια έρχονται, αλλά όχι στην παραγωγή
Οι εισροές Ξένων Άμεσων Επενδύσεων (ΞΑΕ) έφτασαν τα 7,6 δισ. ευρώ στο επτάμηνο Ιανουαρίου–Ιουλίου 2026, από 3,9 δισ. ένα χρόνο νωρίτερα. Το 2025 είχε κλείσει με ρεκόρ 12,6 δισ. ευρώ.
Δύο συναλλαγές εξηγούν μεγάλο μέρος της φετινής ανόδου.
- Τον Ιανουάριο η UniCredit αύξησε τη συμμετοχή της στην Alpha Bank από 20% σε περίπου 30% και οι ΞΑΕ του μήνα έφτασαν τα 2,2 δισ. ευρώ.
- Τον Μάιο, με την αύξηση κεφαλαίου της ΔΕΗ ύψους 4,25 δισ., ανήλθαν σε 1,7 δισ. Στους υπόλοιπους μήνες ο μέσος όρος ήταν 750 εκατ. ευρώ.
Η σύνθεση δείχνει πού δεν φτάνουν τα κεφάλαια. Κατά τα οριστικά στοιχεία του 2025, που ανακοινώθηκαν την 1η Οκτωβρίου, οι υπηρεσίες απορρόφησαν 6,7 δισ. ευρώ και η ενέργεια 4,1 δισ.
Τα ακίνητα συγκέντρωσαν 2,4 δισ., από 2,8 δισ. το 2024. Στη μεταποίηση κατευθύνθηκαν 393 εκατ. ευρώ, περίπου το 3% του συνόλου.
Το 41% των περυσινών εισροών αφορούσε εξαγορές και συγχωνεύσεις και το 16,4% αγορές ακινήτων.
Σε δήλωσή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Στουρνάρας σημείωσε ότι οι ΞΑΕ μεταφέρουν τεχνογνωσία και δημιουργούν θέσεις υψηλής εξειδίκευσης, και ότι μπορούν να έχουν «καταλυτικό ρόλο στον παραγωγικό μετασχηματισμό της οικονομίας».
Η ευρωπαϊκή εκκρεμότητα έχει ημερομηνία
Το αίτημα για βαθύτερες κεφαλαιαγορές κρίνεται άμεσα.
Την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου το ECOFIN συνεδριάζει στο Λουξεμβούργο με ζητούμενο την κοινή θέση των 27 για το Market Integration and Supervision Package (MISP), τον πυρήνα της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.
Ο στόχος που έχει τεθεί είναι συμφωνία στο Συμβούλιο τον Οκτώβριο και συνολική πολιτική συμφωνία έως το τέλος του έτους.
- Ο κ. Στουρνάρας είχε περιγράψει το εμπόδιο μία ημέρα πριν από το συνέδριο. Μιλώντας στο Κανάλι της Βουλής, στις 2 Οκτωβρίου, είπε ότι η Ένωση Κεφαλαιαγορών και η Τραπεζική Ένωση δεν προχωρούν με την επιθυμητή ταχύτητα. Απέδωσε την καθυστέρηση στα συμφέροντα των κρατών-μελών και όχι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Στην ίδια συνέντευξη έθεσε και το εγχώριο σκέλος:
- η χώρα θέλει να επενδύσει, αλλά δεν αποταμιεύει επαρκώς, και τα νοικοκυριά έχουν αρνητική αποταμίευση.
Για τη βιοτεχνολογία ειδικά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε στις 16 Δεκεμβρίου 2025 τον European Biotech Act.
Η πρόταση περιλαμβάνει πιλοτικό επενδυτικό εργαλείο με τον Όμιλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, διάρκειας δύο ετών, με συνδυασμό μετοχικών κεφαλαίων και venture debt.
Το Συμβούλιο συμφώνησε θέση για τη συνοδευτική οδηγία στις 16 Ιουνίου 2026. Για τον κύριο κανονισμό έχουν κατατεθεί πάνω από 3.000 τροπολογίες στο Ευρωκοινοβούλιο, και νομικοί αναλυτές δεν αναμένουν διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο πριν από το 2027.
Τρεις παρεμβάσεις σε πέντε ημέρες
Η τοποθέτηση στην Τεχνόπολη ήταν η δεύτερη από τρεις δημόσιες παρεμβάσεις του διοικητή με το ίδιο θέμα. Στις 2 Οκτωβρίου, στο Κανάλι της Βουλής, συμπεριέλαβε στις προϋποθέσεις για πιστοληπτική βαθμίδα Α τη βελτίωση της σχέσης του ιδιωτικού τομέα με την παιδεία, την έρευνα και την τεχνολογία, το «τρίγωνο της γνώσης». Ανέφερε ακόμη ότι οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών ξεπερνούν πλέον το 40% του ΑΕΠ, από 20% παλαιότερα.
Στις 6 Οκτωβρίου, στο συνέδριο «Διάλογοι για την Αθήνα» της εφημερίδας «Το Βήμα», έθεσε ως επόμενο βήμα τη μετάβαση από μια ανάπτυξη που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον τουρισμό και στα ακίνητα σε ένα πιο καινοτόμο πρότυπο. Ζήτησε καλύτερη σύνδεση πανεπιστημίων, έρευνας και παραγωγής, ταχύτερη δικαιοσύνη και απλούστερες διαδικασίες.
Η γεωγραφία των δύο θεμάτων συμπίπτει.
Η Αττική παράγει σχεδόν τη μισή Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία της χώρας, όπως είπε ο κ. Στουρνάρας επικαλούμενος την ΕΛΣΤΑΤ, και συγκεντρώνει το 54,7% των δαπανών Ε&Α.
Τα επόμενα ορόσημα είναι δύο: η συνεδρίαση του ECOFIN στις 9 Οκτωβρίου και τα προκαταρκτικά στοιχεία Ε&Α για το 2025, που πέρυσι δημοσιεύθηκαν στα τέλη Νοεμβρίου.
Για να φτάσει η Ελλάδα από το 1,53% στον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 2,24% του ΑΕΠ χρειάζονται περίπου 1,7 δισ. ευρώ επιπλέον δαπανών Ε&Α τον χρόνο.
