Από τις 21 Σεπτεμβρίου του 2026 έχει τεθεί σε ισχύ η νέα ρύθμιση του εξωδικαστικού μηχανισμού (Ν.5313/2026), που αφορά στη δήθεν διάσωση της κύριας κατοικίας του οφειλέτη με ρευστοποίηση της υπόλοιπης ακίνητης περιουσίας του. Παρότι πρόκειται για επιλογή του οφειλέτη, το συγκεκριμένο μέτρο, αντί για ευνοϊκή ρύθμιση, καταλήγει τελικά εις βάρος του, καθώς ουσιαστικά παρέχει στους πιστωτές το δικαίωμα ρευστοποίησης σε τιμές που ορίζουν οι ίδιοι, χωρίς ο οφειλέτης να μπορεί να ελέγχει τις διαδικασίες που ακολουθούν, επισημαίνει η ΕΚΠΟΙΖΩ.
Πιο συγκεκριμένα, η ρύθμιση αυτή δίνει τη δυνατότητα στους οφειλέτες που διαθέτουν επιπλέον ακίνητα, να επιλέξουν τη διάσωση της κύριας κατοικίας τους, αφού συναινέσουν στην εκποίηση των λοιπών ακινήτων τους. Σκοπός είναι να επιτύχουν μείωση του συνολικού χρέους και ρυθμίσεις με χαμηλότερες δόσεις, καθώς υπολογίζεται μόνο η αξία της κύριας κατοικίας και οι πιστωτές πρόκειται να ικανοποιηθούν από τη ρευστοποίηση της υπόλοιπης ακίνητης περιουσίας τους.
Ωστόσο, οφειλέτες που δεν διαθέτουν άλλα ακίνητα πέραν της κύριας κατοικίας, ακόμα και εάν είναι ευάλωτοι ή επιλέξιμοι, δεν μπορούν να ενταχθούν στη νέα ρύθμιση. Έτσι, αυτομάτως το μέτρο αυτό αποκλείει από τη δυνατότητα διατήρησης της κύριας κατοικίας, έναν μεγάλο αριθμό οφειλετών ακόμη και εκείνους που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη προστασίας, όπως οι ευάλωτοι.
Στην πραγματικότητα, το δικαίωμα να ζητήσουν τη ρευστοποίηση της περιουσίας για την επίτευξη ρύθμισης δεν ανήκει στους οφειλέτες, αλλά στους ίδιους τους πιστωτές (τράπεζες, servicers/funds). Αυτοί είναι που αποφασίζουν αν θα προτείνουν μια ρύθμιση για να προστατευτεί η κύρια κατοικία, καθώς ο νόμος δεν τους υποχρεώνει να το κάνουν, παρά μόνο στην περίπτωση που οι οφειλέτες ανήκουν στην κατηγορία των ευάλωτων ή επιλέξιμων.
Με την αποδοχή της σύμβασης αναδιάρθρωσης από τον οφειλέτη οι πιστωτές αποκτούν άμεσα εκτελεστό τίτλο, και μπορούν να προχωρήσουν στη ρευστοποίηση των λοιπών ακινήτων του, η οποία ενσωματώνεται ως δεσμευτικός όρος στη σύμβαση. Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι το γεγονός ότι η ρευστοποίηση των ακινήτων πραγματοποιείται με βάση την αξία που ορίζουν ή εγκρίνουν οι πιστωτές, στερώντας από τον οφειλέτη οποιαδήποτε δυνατότητα δικαστικής διόρθωσης ή αμφισβήτησης της τιμής αυτής.
Επιπλέον, δεν διασφαλίζεται σε καμία περίπτωση ότι η ρύθμιση που θα προκύψει μετά τη ρευστοποίηση θα είναι βιώσιμη, αφού οι εισοδηματικές δυνατότητες του οφειλέτη ελάχιστα λαμβάνονται υπόψη. Εδώ ενέχει ο κίνδυνος ο οφειλέτης να μην καταφέρει να τηρήσει τη ρύθμιση με αποτέλεσμα να χάσει την προστασία της κύριας κατοικίας και το σύνολο των χρεών του να αναβιώσει και να καταστεί άμεσα ληξιπρόθεσμο και απαιτητό. Ταυτόχρονα θα έχει χάσει και την υπόλοιπη ακίνητη περιουσία του.
Παρόλο που οι παραπάνω διαδικασίες μπορούν να προχωρήσουν μόνο αν αποδεχτεί τη συγκεκριμένη πρόταση ρύθμισης ο οφειλέτης, ο εξωδικαστικός μηχανισμός, παρά τις βελτιώσεις, παραμένει ένα εργαλείο στο οποίο οι servicers και οι τράπεζες αποτελούν το ισχυρό μέρος.
Είναι ξεκάθαρο ότι η νέα ρύθμιση δίνει προτεραιότητα στη ρευστοποίηση έναντι της βιωσιμότητας. Και τούτο διότι παρέχει στους πιστωτές τη δυνατότητα να μπορούν με άμεσες και ταχείες διαδικασίες και σε τιμές που ορίζουν οι ίδιοι, να ρευστοποιήσουν τα υπόλοιπα ακίνητα του οφειλέτη, χωρίς δυνατότητα δικαστικού ελέγχου από μέρους του στο συγκεκριμένο στάδιο. Παράλληλα είναι εξαιρετικά αμφίβολο εάν η ρύθμιση που θα προκύψει θα είναι βιώσιμη και εάν ο οφειλέτης θα μπορεί να εξυπηρετεί τις δόσεις μακροπρόθεσμα, ώστε να διασώσει πράγματι την κύρια κατοικία του.
Η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. επισημαίνει ότι ο νέος εξωδικαστικός μηχανισμός αδυνατεί να επιτελέσει τον κοινωνικό του ρόλο καθώς και πάλι αφήνει απροστάτευτο τον οφειλέτη. Για να εξελιχθεί πράγματι σε αποτελεσματικό μηχανισμό διάσωσης της πρώτης κατοικίας θα πρέπει να οδηγεί σε βιώσιμες και ρεαλιστικές ρυθμίσεις για τον οφειλέτη, με όρους και προϋποθέσεις που να τις καθιστούν βιώσιμες σε βάθος χρόνου.
Επιπλέον, τονίζει ότι οι οφειλέτες θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί με την αποδοχή της πρότασης των πιστωτών, καθώς η σύμβαση αναδιάρθρωσης δημιουργεί δεσμεύσεις και η μη τήρησή της οδηγεί σε απώλεια της προστασίας της κύριας κατοικίας του.
Υπενθυμίζουμε ότι η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. και η ΕΝ.ΚΑ. Περιφέρειας Κρήτης στο πλαίσιο υλοποίησης του Ευρωπαϊκού προγράμματος IDeAS4Gr (Improving Debt Advice Services for Greeks) – «Βελτίωση των συμβουλευτικών υπηρεσιών σε θέματα υπερχρέωσης», παρέχουν συμβουλές για ρύθμιση οφειλών υπερχρεωμένων νοικοκυριών.
Καλούμε τους καταναλωτές που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εξόφληση των οφειλών τους και αναζητούν λύση στο πρόβλημά τους, να απευθυνθούν στην Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. και την ΕΝ.ΚΑ. Περιφέρειας Κρήτης, να γίνουν μέλη και να λάβουν εξατομικευμένη συμβουλευτική για τη ρύθμιση των οφειλών τους.
