Η εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενη τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί «μόχλευση που κανένας εμπορικός εταίρος δεν είχε ποτέ» απέναντί της.
Με αυτή τη διατύπωση η Christine Lagarde, μιλώντας τη Δευτέρα 14/9 στο «Hofburg im Dialog» της Βιέννης, μετέφερε τη συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη από το πεδίο της παραγωγικότητας σε αυτό της οικονομικής κυριαρχίας — και, τελικά, της χρηματοδότησης.
Η αριθμητική της εξάρτησης
Τα στοιχεία που παρέθεσε η πρόεδρος της ΕΚΤ είναι αποκαλυπτικά. Πέρυσι οι ΗΠΑ παρήγαγαν 59 αξιόλογα μοντέλα ΤΝ και η Κίνα 35, ενώ Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο από ένα.
Οι ΗΠΑ φιλοξενούν τα τρία τέταρτα της παγκόσμιας υπολογιστικής ισχύος ΤΝ, η Ευρώπη το 5%.
Παράλληλα, τα νοικοκυριά της ευρωζώνης κατέχουν περίπου €440 δισ. σε αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας .
- H Ευρώπη, δηλαδή, χρηματοδοτεί το boom των άλλων, όπως έκανε και τον 19ο αιώνα με τους αμερικανικούς σιδηροδρόμους, τον ιστορικό παραλληλισμό που επέλεξε η Λαγκάρντ ως πλαίσιο της ομιλίας. Το κόστος της εξάρτησης δεν είναι θεωρητικό.
Οι μεγάλοι αμερικανικοί hyperscalers εξέδωσαν πέρυσι ομόλογα άνω των $100 δισ. και αντιπροσωπεύουν πλέον σχεδόν το ένα δέκατο των νέων εκδόσεων ομολόγων σε ευρώ από μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις.
Καθώς τα μακροπρόθεσμα επιτόκια της ευρωζώνης κινούνται μαζί με τις αμερικανικές αποδόσεις, η Ευρώπη θα επωμιστεί μέρος του τιμήματος στο δικό της κόστος δανεισμού — είτε καρπωθεί την ανάπτυξη είτε όχι.
Tο «αγοράζω» δεν αρκεί
Η Λαγκάρντ διέκρινε τρεις λόγους για τους οποίους η ΤΝ διαφέρει από κάθε προηγούμενη εισαγόμενη τεχνολογία.
- Tα δεδομένα: ένα cloud απλώς αποθηκεύει δεδομένα, ενώ ένα μοντέλο τα διαβάζει, δίνοντας στον προμηθευτή τη δυνατότητα να μάθει τι γνωρίζει ένας κλάδος. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με τη Eurostat, σχεδόν οι μισές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που εξέτασαν και απέρριψαν την ΤΝ επικαλέστηκαν ανησυχίες για την προστασία δεδομένων.
- H πρόσβαση. Ενώ η μείωση στο μισό των εισαγωγών κρίσιμων εισροών από την Κίνα θα κόστιζε 2-3% της προστιθέμενης αξίας της μεταποίησης, μια διακοπή πρόσβασης σε ΤΝ θα έπληττε ταυτόχρονα τελωνεία, φορολογικούς ελέγχους, σιδηροδρόμους, νοσοκομεία και τραπεζικές πληρωμές.
- Το «σύνορο» της τεχνολογίας: σε κλάδους όπως φάρμακα, χρηματοοικονομικά και άμυνα, ένα μικρό προβάδισμα παράγει δυναμική «ο νικητής τα παίρνει όλα».
Το πρόγραμμα: υποδομές, μοντέλα, κεφάλαια
Η απάντηση της ΕΚΤ έχει τρία σκέλη.
- Yπολογιστική ισχύς: η Ευρώπη έχει ήδη ανεπαρκή δυναμικότητα data centers και το κενό προβλέπεται να αυξηθεί πάνω από έξι φορές μέσα σε μια δεκαετία, με τα gigafactories της ΕΕ να καλύπτουν «μόνο ένα κλάσμα» του. Με παραπομπή σε μελέτη της Κομισιόν, το έλλειμμα δυναμικότητας προβλέπεται να διευρυνθεί από 3 GW το 2025 σε περίπου 20 GW έως το 2036.
- «Aρκετά καλά» μοντέλα που τρέχουν σε ευρωπαϊκή υποδομή. Εδώ η Λαγκάρντ έκανε μια αιχμηρή παραδοχή: τα καλύτερα μοντέλα ανοιχτών βαρών σήμερα είναι κινεζικά, όπως το DeepSeek και το Kimi, αλλά δεν προσφέρουν εγγύηση, αφού ένα εργαστήριο μπορεί να σταματήσει τις ανοιχτές εκδόσεις όποτε θέλει. Ως ευρωπαϊκή βάση ανέφερε τη Mistral και μια εταιρεία του Σαν Σεμπαστιάν που συμπίεσε κινεζικό μοντέλο σε έκδοση με τις υψηλότερες επιδόσεις μεταξύ ευρωπαϊκών.
- Kεφάλαια και εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της ομιλίας. Το κόστος κάλυψης του κενού data centers την επόμενη δεκαετία μπορεί να φτάσει τα €600 δισ., μαζί με τα chips. Στις ΗΠΑ, όλη η κεφαλαιαγορά (ομόλογα, private credit, τιτλοποιήσεις) έχει επιστρατευθεί, ενώ η Ευρώπη στηρίζεται ακόμη κυρίως στις τράπεζές της. Χρειάζεται όμως και «διαφορετικού είδους» κεφάλαιο: μετοχικό, ικανό να αντέξει χρόνια ζημιών. Τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά αποταμιεύουν περίπου €1,4 τρισ. τον χρόνο· αυτό που λείπει είναι οι αγορές που θα τα διοχετεύσουν σε ευρωπαϊκές χρήσεις.
Το θετικό παράδειγμα είναι φρέσκο: η Mistral άντλησε €3 δισ. σε γύρο Series D με αποτίμηση άνω των €21 δισ., τη μεγαλύτερη μετοχική άντληση ευρωπαϊκής εταιρείας τεχνολογίας, με επικεφαλής τη Samsung Electronics και συν-επικεφαλής το Scaleup Europe Fund της EQT και την PSG Equity. «Ένας γύρος», όμως, όπως σημείωσε η Λαγκάρντ, «και η Ευρώπη χρειάζεται πολλούς ακόμη».
Η ένωση αποταμιεύσεων-επενδύσεων ως εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης
Η Λαγκάρντ έκλεισε συνδέοντας την Τεχνητή Νοημοσύνη με το πολυσυζητημένο savings and investments union: οι κεφαλαιαγορές δεν γεννιούνται από πολιτικές διακηρύξεις, αλλά για να χρηματοδοτήσουν έργα πέρα από τις δυνατότητες των τραπεζών. Η ΤΝ είναι, κατά την ίδια, το έργο αυτό.
Η ίδια ανέφερε ότι οι επιχειρήσεις της ευρωζώνης θα διαθέσουν το 2026 περίπου 10% των συνολικών επενδύσεων στην ΤΝ, ενώ ο δανεισμός που σχετίζεται με ΤΝ αντιστοιχούσε στο ένα τέταρτο της αύξησης πιστώσεων προς επιχειρήσεις το α΄ τρίμηνο.
Το δίδαγμα για τις τράπεζες είναι ότι η ζήτηση υπάρχει ήδη στους ισολογισμούς τους.
Η αμερικανική εμπειρία δείχνει ότι δεν θα τη σηκώσουν μόνες.
Ταυτόχρονα, η ΕΚΤ δεν κρύβει τον κίνδυνο φούσκας. Το μεγαλύτερο μέρος της έκθεσης των Ευρωπαίων αποταμιευτών στους αμερικανικούς κολοσσούς περνά μέσω επενδυτικών κεφαλαίων, που θα έπρεπε να πουλήσουν σε πτωτική αγορά για να καλύψουν εξαγορές μεριδίων. Είναι μια «πιεστική» δουλειά για τους επόπτες, ενώ οι τράπεζες, πρόσθεσε, είναι καλά κεφαλαιοποιημένες.
Το ελληνικό ενδιαφέρον
Η πρόσκληση της Κομισιόν για τα AI Gigafactories κλείνει στις 12 Νοεμβρίου 2026, με αποφάσεις στις αρχές του 2027, και η ΔΕΗ έχει καταθέσει εκδήλωση ενδιαφέροντος για τη Δυτική Μακεδονία ενώ, όπως έχει καταγράψει το banks.com.gr, η Goldman Sachs αποτιμά το σενάριο κόμβου 1 GW στην Κοζάνη σε περίπου €4 ανά μετοχή ΔΕΗ, χωρίς να το περιλαμβάνει στο βασικό της σενάριο.
Η Λαγκάρντ έθεσε το ερώτημα «ποιος πληρώνει τα €600 δισ.».
Το ερώτημα για την Αθήνα είναι αν θα είναι στη λίστα όσων τα εισπράττουν.
