Για ορισμένους, το διάστημα αποτελεί «το τελευταίο σύνορο» για την ανθρωπότητα. Για άλλους, παραμένει μια αφηρημένη έννοια.
Τα τελευταία χρόνια έχει συνδεθεί και με εμπορικές φιλοδοξίες και προβεβλημένες ιδιωτικές πρωτοβουλίες. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, πώς προσεγγίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση το διάστημα;
Ο Εκτελεστικός Διευθυντής του EUSPA, Rodrigo da Costa, απάντησε στις ερωτήσεις μας σχετικά με το έργο του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Διαστημικό Πρόγραμμα σε αυτόν τον εξαιρετικά κρίσιμο τομέα και για τον αντίκτυπό του στην ασφάλεια και την οικονομία της Ευρώπης.
Rodrigo da Costa: Συνήθως το διάστημα συνδέεται με την επιστήμη και την εξερεύνηση. Ωστόσο, το διάστημα είναι ένας τομέας πολύ πιο διευρυμένος: αφορά δεδομένα και σήματα, που χρησιμοποιούμε καθημερινά. Για τη διαστημική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο επίκεντρο βρίσκονταν πάντοτε οι χρήστες. Στόχος μας είναι να μετατρέπουμε τις διαστημικές υποδομές σε υπηρεσίες που μπορούν να αξιοποιούν οι πολίτες, οι κυβερνήσεις, οι επιχειρήσεις και οι φορείς ασφάλειας.
Κατά την άποψή μου, όταν μιλάμε για «διαστημικό ανταγωνισμό», δεν θα πρέπει να σκεφτόμαστε μόνο ποιος θα φτάσει πρώτος κάπου. Θα πρέπει να εξετάζουμε και πώς οι διαστημικές τεχνολογίες και οι δορυφορικές υπηρεσίες εξασφαλίζουν ασφαλείς επικοινωνίες σε περιόδους κρίσης, προστατεύουν τον πλανήτη, τις πόλεις και τις περιφέρειές μας, υποστηρίζουν καθημερινές δραστηριότητες, που απαιτούν υψηλή ακρίβεια, ενδυναμώνουν τις νεοφυείς επιχειρήσεις μας, τονώνουν την οικονομία και ενισχύουν τη συλλογική μας ασφάλεια και ανθεκτικότητα. Αυτοί είναι οι στόχοι του Διαστημικού Προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
-Πώς εξελίχθηκε το Διαστημικό Πρόγραμμα της ΕΕ κατά τα τελευταία 20 χρόνια και ποιος είναι ο ρόλος του EUSPA;
Rodrigo da Costa: Το Διαστημικό Πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξελίχθηκε από μια επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικής και επιχειρησιακής λειτουργίας. Σήμερα περιλαμβάνει τέσσερις βασικές συνιστώσες: το Galileo και το EGNOS για τη δορυφορική πλοήγηση, το Copernicus για την Παρατήρηση της Γης, την Επίγνωση της Κατάστασης στο Διάστημα (Space Situational Awareness – SSA) και τις Ασφαλείς Δορυφορικές Επικοινωνίες (GOVSATCOM και IRIS²). Το Πρόγραμμα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο, παρέχοντας μοναδικές υπηρεσίες και ενισχύοντας το ευρωπαϊκό διαστημικό οικοσύστημα.
Ο EUSPA είναι ο επιχειρησιακός οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Διαστημικό Πρόγραμμα. Είμαστε υπεύθυνοι για την αδιάλειπτη λειτουργία των συστημάτων σε εικοσιτετράωρη βάση, για την ασφάλεια τους, καθώς και για την υιοθέτηση των υπηρεσιών του Προγράμματος από την αγορά. Εργαζόμαστε ώστε οι δημόσιες επενδύσεις στο διάστημα να έχουν πραγματική αξία τόσο για τους πολίτες όσο και για τις επιχειρήσεις. Η τελευταία Έκθεση Αγοράς του EUSPA καταδεικνύει ότι οι ευκαιρίες εκτείνονται πολύ πέρα από τον παραδοσιακό διαστημικό τομέα. Για παράδειγμα, οι ασφαλιστικές και τραπεζικές δραστηριότητες αντιπροσωπεύουν ήδη περίπου το 9% της αγοράς των κατάντη εφαρμογών Παρατήρησης της Γης, η αξία της οποίας ανέρχεται σε 3,5 δισ. ευρώ. Ο ρόλος μας είναι να συνδέουμε τους χρήστες με τις διαστημικές υπηρεσίες της ΕΕ, βοηθώντας τόσο τις δημόσιες αρχές όσο και τις επιχειρήσεις να αξιοποιούν νέες ευκαιρίες, να ενισχύουν την ανθεκτικότητά τους και να προωθούν την καινοτομία.
-Συνδέεται η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία με τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ στο διάστημα και, εάν ναι, είναι αυτός ο στόχος εφικτός σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Rodrigo da Costa: Οι γεωπολιτικές μεταβολές και ο εντεινόμενος ανταγωνισμός καθιστούν τη στρατηγική αξία του διαστήματος σημαντικότερη από ποτέ. Υπό το πρίσμα των εξελίξεων των τελευταίων ετών, το διάστημα αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ως στρατηγική ικανότητα, ενώ οι προτεραιότητες της ΕΕ εξελίσσονται παράλληλα με τις σημερινές και τις μελλοντικές προκλήσεις. Στόχος είναι η επίτευξη στρατηγικής αυτονομίας μέσω διαστημικών υπηρεσιών αιχμής, οι οποίες στηρίζουν την ασφάλεια, τη βιωσιμότητα και την καινοτομία σε όλους τους τομείς.
Καθώς διευρύνεται ο ρόλος του διαστήματος στην ασφάλεια, την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα, διευρύνεται και ο ρόλος του EUSPA. Η παροχή υπηρεσιών σε κυβερνητικούς χρήστες, μεταξύ άλλων στον τομέα της άμυνας, συνιστά σημαντική εξέλιξη για τις διαστημικές δραστηριότητες της Ένωσης.
Η συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του EUSPA, του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), των 27 κρατών μελών και της βιομηχανίας έχει αποφέρει συγκεκριμένα αποτελέσματα μέσω του Διαστημικού Προγράμματος της ΕΕ. Η περαιτέρω εμβάθυνση αυτών των συνεργασιών θα είναι καθοριστική για τη διατήρηση της ηγετικής θέσης της Ευρώπης και της ανταγωνιστικότητάς της σε έναν ολοένα πιο δυναμικό παγκόσμιο διαστημικό τομέα.
Σε τελική ανάλυση, αυτό που θα μας κρίνει δεν θα είναι μόνο τα συστήματα που κατασκευάστηκαν, αλλά και ο αριθμός των πολιτών, των δημόσιων αρχών και των επιχειρήσεων, που εμπιστεύονται και χρησιμοποιούν τις ευρωπαϊκές διαστημικές τεχνολογίες και υπηρεσίες.
Για να απαντήσω στο ερώτημά σας, απομένουν ακόμη πολλά να επιτευχθούν. Είμαστε, όμως, απολύτως προσηλωμένοι στη διασφάλιση του υψηλότερου δυνατού επιπέδου προστασίας, ασφάλειας και ανθεκτικότητας για τους πολίτες της ΕΕ μέσω του Διαστημικού Προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
-Υπάρχουν επικριτές, που υποβαθμίζουν τις προσπάθειες της ΕΕ και κάνουν λόγο για «διαστημικό κατακερματισμό» ή για «διαφορετικά εθνικά συμφέροντα» στον διαστημικό τομέα. Πώς απαντάτε;
Rodrigo da Costa: Επί πολλά χρόνια η ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να υλοποιεί διαστημικές δραστηριότητες έχει αμφισβητηθεί. Ωστόσο, έχουμε διαψεύσει αυτές τις εκτιμήσεις επανειλημμένα. Το Galileo, το ευρωπαϊκό δορυφορικό σύστημα πλοήγησης και εντοπισμού θέσης (GNSS), χρησιμοποιείται σε περισσότερους από 4,5 δισ. δέκτες παγκοσμίως και παρουσιάζει εξαιρετικές επιδόσεις ως προς την ακρίβεια. Το EGNOS είναι διαθέσιμο στο 97% των νέων γεωργικών ελκυστήρων και λειτουργεί σε περισσότερα από 480 αεροδρόμια σε 26 χώρες. Το Copernicus είναι ο κορυφαίος πάροχος δεδομένων Παρατήρησης και παρακολούθησης της Γης. Η Επίγνωση της Κατάστασης στο Διάστημα συμπληρώνει δέκα χρόνια λειτουργίας, παρέχοντας κρίσιμα δεδομένα επιτήρησης και παρακολούθησης του διαστήματος στις επιχειρήσεις του δορυφορικού κλάδου και συμβάλλοντας στην ασφάλεια σε παγκόσμιο επίπεδο.
Επίσης, το GOVSATCOM εισήλθε στην αρχική φάση λειτουργίας του τον περασμένο Ιανουάριο και χρησιμοποιείται ήδη από τα κράτη μέλη για ασφαλείς και αξιόπιστες δορυφορικές επικοινωνίες σε περιόδους κρίσης. Δύο εγκαταστάσεις GOVSATCOM Hub πλήρους επιχειρησιακής ικανότητας (FOC) κατασκευάζονται επί του παρόντος στην Ελλάδα και τη Γερμανία. Έως το 2030, το σύστημα θα ενισχυθεί από το IRIS² (Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite – Υποδομή Ανθεκτικότητας, Διασυνδεσιμότητας και Ασφάλειας μέσω Δορυφόρου), έναν κυρίαρχο πολυτροχιακό αστερισμό της ΕΕ, σχεδιασμένο πρωτίστως για την παροχή κυβερνητικών υπηρεσιών.
Επιπλέον, οι περισσότερες από τις υπηρεσίες μας παρέχονται δωρεάν στους πολίτες.
Εν ολίγοις, αυτό που ορισμένοι αντιλαμβάνονται ως «κατακερματισμό και διαστημικό εθνικισμό», εγώ το βλέπω ως έναν επιτυχημένο συνδυασμό όσων εμείς οι Ευρωπαίοι γνωρίζουμε να κάνουμε καλύτερα: συνεργασία, συμπληρωματικότητα και αποτελεσματική υλοποίηση.
