Το Greek Space Tech Forum 2026 – #gstf26 συγκεντρώνει κορυφαίους εκπροσώπους της Ελληνικής Κυβέρνησης, της δημόσιας διοίκησης και των θεσμικών φορέων, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του ως το σημαντικότερο σημείο διαλόγου για το μέλλον της διαστημικής τεχνολογίας στην Ελλάδα.
Υπουργοί, Υφυπουργοί, Γενικοί Γραμματείς, εκπρόσωποι των Ενόπλων Δυνάμεων, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κορυφαίων εθνικών οργανισμών συμμετέχουν ενεργά στις εργασίες του συνεδρίου, μεταφέροντας τις στρατηγικές προτεραιότητες της χώρας στους τομείς του Διαστήματος, της Ψηφιακής Διακυβέρνησης, της Άμυνας, της Καινοτομίας και των Επενδύσεων.
Το Greek Space Tech Forum 2026 πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια μίας χρονιάς-ορόσημο καθώς η χώρα μας γιορτάζει τα 20 χρόνια συμμετοχής της στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) και ολοκληρώνει το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων με χρηματοδότηση από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF).
Ομιλία παρέθεσε ο κ. Christos Ampatzis, Policy Officer, European Commission DG Defence Industry & Space (DEFIS)
“Είναι τιμή και χαρά μου που βρίσκομαι σήμερα μαζί σας σε αυτή την εκδήλωση, η οποία φέρνει κοντά τους τομείς της άμυνας και του διαστήματος. Εκπροσωπώ τη Γενική Διεύθυνση Αμυντικής Βιομηχανίας και Διαστήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και συγκεκριμένα τη Μονάδα της Ενιαίας Αγοράς Διαστήματος. Στην ομιλία μου σήμερα θα ήθελα να παρουσιάσω την προσέγγισή μας για την προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας διττής χρήσης, κυρίως από τη σκοπιά του διαστήματος.
Σήμερα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ολοένα και περισσότερες απειλές στο διάστημα — γεωπολιτικές, οικονομικές και στρατηγικές. Οι απειλές αυτές αυξάνονται τόσο σε αριθμό όσο και σε ποικιλία και, πλέον, το διάστημα δεν μπορεί να θεωρείται ασφαλές καταφύγιο. Αυτό επισημάνθηκε άλλωστε και από τους προηγούμενους ομιλητές κατά την πρωινή συνεδρία.
Το φάσμα των απειλών περιλαμβάνει πλέον παρεμβολές (jamming), παραπλάνηση σημάτων (spoofing), κυβερνοεπιθέσεις στα επίγεια τμήματα των διαστημικών συστημάτων, όπλα κατευθυνόμενης ενέργειας και κινητικά αντιδορυφορικά όπλα. Οι δορυφόροι εμπλέκονται πλέον συστηματικά σε ενεργές συγκρούσεις, γεγονός που σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκοί φορείς εκμετάλλευσης διαστημικών συστημάτων ενδέχεται να αποτελέσουν δυνητικούς στόχους. Παράλληλα, τα συστήματα και οι διαστημικές μας υποδομές εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εξαρτήματα που προέρχονται από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, γενικότερα, εκτός Ευρώπης.
Η ευρωπαϊκή βιομηχανία είναι ιδιαίτερα ικανή και δυναμική. Ωστόσο, διατρέχει τον κίνδυνο να υστερήσει ως προς την ανταγωνιστικότητά της στην αγορά, τόσο σε επίπεδο τεχνολογίας και εφοδιαστικών αλυσίδων όσο και στην παροχή υπηρεσιών. Πρόκειται, επομένως, για ένα σαφές κάλεσμα για δράση.
Πρώτον, χρειαζόμαστε τις απαραίτητες διαστημικές αμυντικές δυνατότητες.
Το διάστημα, όπως επισημάνθηκε και σήμερα το πρωί, αποτελεί τη ραχοκοκαλιά ενός ευρέος φάσματος δραστηριοτήτων — εμπορικών, κυβερνητικών και θεσμικών, τόσο πολιτικών όσο και αμυντικών — και οφείλει να προστατευθεί. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν αυτό είναι αναγκαίο, αλλά πώς και πόσο γρήγορα μπορούμε να το πετύχουμε. Πρέπει να προστατεύσουμε τα συμφέροντα ασφαλείας της Ένωσης μέσα από και στο διάστημα, ώστε να διατηρήσουμε την ελευθερία δράσης μας στον διαστημικό τομέα.
Το Διαστημικό Πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρέχει ήδη κρίσιμα δομικά στοιχεία: την κρυπτογραφημένη υπηρεσία εντοπισμού Galileo PRS, το IRIS² για ασφαλή συνδεσιμότητα, δυνατότητες παρακολούθησης ραδιοσυχνοτήτων, καθώς και το ευρωπαϊκό σύστημα επιτήρησης και παρακολούθησης του διαστήματος (EU Space Surveillance and Tracking) για την επίγνωση της κατάστασης στο διαστημικό περιβάλλον. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις με τα κράτη-μέλη σχετικά με μια κυβερνητική υπηρεσία παρατήρησης της Γης, η οποία θα ενισχύσει περαιτέρω το χαρτοφυλάκιο δυνατοτήτων.
Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη της πρέπει να αναπτύξουν και την ικανότητα να επιχειρούν στο διάστημα, δηλαδή να προστατεύουν, να συντηρούν και να εξυπηρετούν τα διαστημικά τους μέσα.
Οι επιχειρήσεις και οι υπηρεσίες εντός του διαστήματος (In-Space Operations and Services – ISOS) θα αποτελέσουν θεμελιώδη παράγοντα για την ανθεκτικότητα, την προστασία και τη βιωσιμότητα των εμπορικών, θεσμικών και κυβερνητικών διαστημικών υποδομών.
Η «Ευρωπαϊκή Διαστημική Ασπίδα» αποτελεί την αρχιτεκτονική που συζητείται σήμερα με τα κράτη-μέλη, προκειμένου να συνδέσει σε ένα συνεκτικό σύστημα τα ευρωπαϊκά προγράμματα, τις δράσεις έρευνας και καινοτομίας — τόσο πολιτικές όσο και αμυντικές — τις εθνικές πρωτοβουλίες και τις εμπορικές δυνατότητες. Από τις 26 Μαρτίου διεξάγουμε μια δομημένη διαδικασία διαβούλευσης μέσω εξειδικευμένων εργαστηρίων, στα οποία συμμετέχουν υπουργεία Άμυνας, υπουργεία Διαστήματος, διαστημικές υπηρεσίες και εκπρόσωποι της βιομηχανίας, με στόχο τη συζήτηση της πρότασης, του πεδίου εφαρμογής της, των προτεραιοτήτων και των υφιστάμενων κενών σε επίπεδο δυνατοτήτων.
Παράλληλα, η τεχνολογική κυριαρχία βρίσκεται στον πυρήνα της εντολής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Όπως έχει δηλώσει και η Πρόεδρός μας, η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να μείνει πίσω και να χάσει το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα σε αυτή την παγκόσμια κούρσα, ούτε μπορεί να αφήσει εκτεθειμένες στρατηγικές ευπάθειες.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Κρίσιμων Τεχνολογιών για το Διάστημα και την Άμυνα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο.
Το Παρατηρητήριο λειτουργεί από το 2023 και δημιουργήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με σκοπό να αναλύει τις σχετικές εφοδιαστικές αλυσίδες, να εντοπίζει κενά και εξαρτήσεις και να προτείνει μέτρα αντιμετώπισής τους. Ειδικότερα, υποστηρίζει την εκπόνηση στοχευμένων ευρωπαϊκών τεχνολογικών οδικών χαρτών για το διάστημα και την άμυνα, οι οποίοι καθοδηγούν τα προγράμματα τεχνολογικής ανάπτυξης.
Μέχρι σήμερα έχουν εκπονηθεί δεκατέσσερις διαβαθμισμένες τεχνολογικές εκθέσεις και έχουν καταρτιστεί τρεις τεχνολογικοί οδικοί χάρτες, σε συνεργασία με τη βιομηχανία και τα κράτη-μέλη, ενώ ακολουθούν και άλλοι.
Οι οδικοί αυτοί χάρτες μετατρέπονται ήδη σε συγκεκριμένες δράσεις έρευνας και καινοτομίας, καλύπτοντας τεχνολογικά κενά, μειώνοντας εξαρτήσεις, ανταποκρινόμενοι σε επείγουσες ανάγκες, διατηρώντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα και διασφαλίζοντας την άμεση ενσωμάτωση ευρωπαϊκών τεχνολογιών στις διαστημικές αποστολές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ωστόσο, η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Εξίσου σημαντική είναι η ανάπτυξη κυρίαρχων ευρωπαϊκών δυνατοτήτων.
Οι επιχειρήσεις και οι υπηρεσίες εντός του διαστήματος αποτελούν έναν στρατηγικό τομέα, στον οποίο διεξάγονται ήδη ή σχεδιάζονται πολυάριθμες δραστηριότητες σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως επιδείξεις τεχνολογιών σε τροχιά, οι πρώτες υπηρεσίες στο διάστημα και η ανάπτυξη σχετικών προτύπων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θέσει ως συγκεκριμένο στόχο την πραγματοποίηση μιας πιλοτικής αποστολής έως το 2030, σε συνεργασία με τα κράτη-μέλη και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος, ως πρώτο βήμα προς τη δημιουργία μιας μελλοντικής ευρωπαϊκής υποδομής παροχής υπηρεσιών στο διάστημα. Η υποδομή αυτή θα παρέχει υπηρεσίες κατ’ απαίτηση σε διαστημικά μέσα.
Στο πλαίσιο αυτό, μας χαροποίησε ιδιαίτερα το γεγονός ότι πριν από λίγες εβδομάδες και η Ελλάδα προσχώρησε στην Κοινή Δήλωση, μαζί με άλλα οκτώ κράτη-μέλη και μία χώρα του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, επιβεβαιώνοντας τη δέσμευσή της σε αυτόν τον στρατηγικής σημασίας τομέα.
Άλλες αναδυόμενες διαστημικές δυνατότητες με προοπτική για το μέλλον, στις οποίες πρέπει να επενδύσουμε, περιλαμβάνουν τις κβαντικές τεχνολογίες και την προηγμένη ψηφιοποίηση στο διάστημα, καθιστώντας δυνατή την υπολογιστική επεξεργασία στο διάστημα μέσω στρατηγικών τεχνολογιών όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη στην άκρη του δικτύου (Edge AI).
Οι δυνατότητες αυτές θα είναι κρίσιμες όχι μόνο για τις νέες εμπορικές ευκαιρίες που δημιουργεί η αναδυόμενη διαστημική οικονομία, αλλά και για τους αμυντικούς φορείς, επιτρέποντας ασφαλή επεξεργασία δεδομένων, κρυπτογράφηση, ταχεία ανάλυση διαστημικών δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, άμεση απόκριση και αυτόνομη λήψη αποφάσεων.
Η καινοτομία, όμως, δεν αφορά μόνο το «τι» αναπτύσσουμε, αλλά και το «πώς» το αναπτύσσουμε. Για πρώτη φορά αναπτύσσουμε αυτές τις ιδιαίτερα σημαντικές δυνατότητες ψηφιοποίησης μέσω μιας σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, της πρώτης που αφορά την έρευνα και την καινοτομία στον διαστημικό τομέα.
Οι στόχοι που περιέγραψα δεν αποτελούν απλώς φιλοδοξίες. Όλοι αποτυπώνονται σε ειδικό άρθρο της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, στο πλαίσιο του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου.
Όλες οι τεχνολογίες και τα συστήματα στα οποία αναφέρθηκα αναπτύσσονται πρωτίστως στο πλαίσιο πολιτικών εφαρμογών. Ωστόσο, πρέπει να σχεδιάζονται εξαρχής με γνώμονα τη διαλειτουργικότητα και τη συμβατότητα, ώστε, όπου αυτό είναι εφικτό και κατόπιν σχετικού αιτήματος, να μπορούν να εξυπηρετούν και αμυντικούς χρήστες.
Η διττή χρήση δεν είναι μια ετικέτα που προστίθεται σε μια τεχνολογία ή σε ένα πολιτικό σύστημα. Σημαίνει τη δημιουργία των προϋποθέσεων ώστε οι τεχνολογίες και οι υπηρεσίες του πολιτικού διαστημικού τομέα να μπορούν να αξιοποιηθούν και από φορείς της άμυνας.
Τέλος, καμία από αυτές τις φιλοδοξίες στον τομέα του διαστήματος και της άμυνας δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς εθνικές πρωτοβουλίες σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η Ελλάδα διαθέτει 350 εκατομμύρια ευρώ από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας μέσω του προγράμματος Hellenic Space 2.0, στο πλαίσιο μιας στρατηγικής που ανακοινώθηκε πριν από λίγες ημέρες και είναι σε μεγάλο βαθμό συμβατή με το δικό μας όραμα.
Στις σύντομες αυτές παρατηρήσεις παρουσίασα ορισμένες από τις συγκεκριμένες δράσεις μας για την προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας διττής χρήσης, ιδίως από τη σκοπιά του διαστήματος.
Το βασικό μήνυμα είναι απλό: η Ευρώπη δεν πρέπει να μείνει πίσω. Πρέπει να αναπτύξει κυρίαρχες, καινοτόμες και προσανατολισμένες στο μέλλον τεχνολογίες και υπηρεσίες, που θα προσφέρουν τόσο τις δυνατότητες του αύριο όσο και τα μέσα για την προστασία των διαστημικών της υποδομών.
Οι τεχνολογίες και οι υπηρεσίες αυτές πρέπει, ταυτόχρονα, να παραμείνουν ανταγωνιστικές και εμπορικά βιώσιμες. Δεν πρέπει να το ξεχνάμε αυτό.
Photo Credits
©Ελένη Παπαδάκη, Γεωργία Παναγοπούλου/PHOTOPRESS Θ&Α Αναγνωστόπουλοι
